Posts tagged ‘marathi’

घनव्याकूळ – १

घनव्याकूळ -संपदा म्हाळगी-आडकर ११/१७/१०  

आज सकाळी बाहेर धो-धो (नवऱ्याच्या भाषेत रापचिक) पाऊस पडत होता. gas वरचा आल्याचा चहा, पाच मिनिटं पावसात भिजून ये म्हणून सांगत होता. डोक्यात कविता होती ग्रेसची! “ती गेली तेंव्हा रिमझिम पाऊस निनादात होता…” बाहेरचा धो-धो पाऊस, मनात रिमझिम करत होता. वळणाचं पाणी वळणावर येऊन मार्गस्थ होतं, पण मी रेंगाळत होते एकाच शब्दावर.. “घनव्याकूळ”..

“घनव्याकूळ”.. व्याकूळ मन… घनासारखा ओथंबलेला…. बरसायला व्याकूळ मन….काहीतरी सुचतंय… वाटतंय लिहावसं म्हणून घेतलंय लिहायला… बघता बघता मालिकाच झालीय… त्यातला हा पहिला पाऊस….
 
घनव्याकूळ – १
 
“आज कुठून आल्ये मी ह्या सिग्नलला? समदा दिस गेला, दमकी भी गावली नाई. आनी इथली पोरं तर मला हाकून द्यायला लागली. त्यातून ह्यो पाऊस!”, स्वत:च्या नशिबाला कोसत बिंदी कोपऱ्यात  बसली होती. पावसाचा जोर वाढतच चालला होता. कोपऱ्यातच आपलं कृश अंग अजूनच चोरून शक्य तितका आडोसा मिळवण्याचा प्रयत्न करीत होती. तसं पावसापासून वाचवायला अंगाशिवाय काहीच नव्हतं.
 
सिग्नलच्या पलीकडे मोठ्या अलिशान दुकानांची रांग होती. दुकानांच्या स्वच्छ चकचकीत काचांवरून पावसाचं पाणी ओघळून वाहत होतं. दुकानातले दिवे, माणसं, कपडे, समान, ती सगळी चकचकीत दुनिया पाण्याबरोबर वाहून जातेय असं वाटत होतं. दुकानाच्या दरवाजात महानगरपालिकेने कित्येक वेळा अतिक्रमण कारवाई करून, काढून टाकलेले छत होतं. अवेळी पावसानं घात केलेले काही जण तिथे खोळंबून थांबले होते.

“पाऊस भी धरून राहिलाय… मीबी जाऊ का तिकडं?”, चकचकीत दुकानाबाहेरच्या छताकडे बघत बिंदीने विचार केला. “पर ह्यो दुकानदार बोलला तर? मागं अशीच थांबल्ये तर एक दुकानदार वसकन अंगावर आला. काय काय ऐकीवलंन मला! मला बाहेर उभी पाहून, ह्यांचं कष्टम्बर य्येत न्हाईत म्हणे. जाऊ दे न राईलं…” मनातला विचार झटकून बिंदी तशीच अवघडून उभी राहिली. अंग थोडं भिजलंच होतं. थंडी वाजत होती. 

चौकाच्या टोकाला एक चहाची हातगाडी उभी होती. हातगाडीला हातगाडीवाल्यानं, हातगाडीच्या छपराला दोन्ही बाजूला दोन काठ्या व त्यावर ताडपत्री टाकून ते अजून वाढवलं होतं. त्याला अतिक्रमणवाल्यांची त्याला भीती नव्हती. गिर्हाईक ताडपत्रीखाली उभे राहून चहा पीत होते. चहाबरोबर कांदा भजी आणि वडेही होते. पाऊस होता.. त्यामुळे धंदा चांगला होता. 
“भूक लागलीय… पोटात आग पडलीय… सकाळपासून काईबी खाल्लं नाई…. समोरच्या हातगाडीकडून चहा घेऊ का?… अंगातली थंडीबी जाईल. पर पैसे कुटे हाईत? कालचं पाच रूपयं सोडलं तर काही उरला न्हाई. पाच रुपये चाहत संपले तर रातच्याला काय खानार? आत्ता खाल्लं तर रातच्याला परत भूक लाग्येल….” चहाच्या हातगाडीकडे न बघण्याचा प्रयत्न करत बिंदी बसून राहिली. पावसानं सगळी पाठ भिजली होती… “जाऊ… नको राऊ द्ये….”
 
अर्धाएक तास झाला. हातगाडीचा, चहाचा, पैशाचा विचार करत बिंदी तळमळत बसली होती. पाऊस चांगलाच लागला होता. थंडीत खूप वेळ बसणं बिंदीला असह्य झालं होतं. धावतच तिनं रस्ता ओलांडला. हातगाडी वाल्याला कटिंग सांगितला. तिच्याकडे एकदा बघून हातगाडीवाला कामात मग्न झाला. बिंदी हातगाडीवरच्या स्टोव्हपाशी उभी राहिली. स्टोव्हची गर्मी तिला प्रफुल्लीत करून गेली. आपण पावसात भिजतोय ह्याचा तिला विसर पडला.
 
कटिंग हातात मिळाल्यावर, बिंदीला बरं वाटलं. हातगाडीवाल्याला पैसे देऊन, वाफाळलेल्या चहाचा ग्लास तिने तोंडाला लावला. आजूबाजूला माणसं होती. टायवाली… स्वच्छ कपड्यातली…. तिच्या खूप जवळ उभी असलेली पण तिच्या खूप दूर असलेली.. कुणी चहा पीत होतं… कुणी गप्पा मारत होतं.. कुणी वडे खात होतं… कोणी बिंदीला नोटीस केलं नाही… बिंदीने तरी त्यांना कुठे नोटीस केलं म्हणा. तीही तिच्याच चहात गुंतली होती. एक घोट घेतला तेवढ्यात “एह्ह लडकी अंदर खडी रेह..” ह्या आवाजानं ती भानावर आली. हातगाडीवाला तिला ताडपत्री खाली उभं राहायला सांगत होता. काहीशी अनिच्छेनीच ती ताडपत्रीखाली उभी राहिली. चहा मस्त होता. “अमृततुल्य” नसला तरी तिला बास होता.
 
“एह येह पकड..”. हातगाडीवाल्यानं काहीतरी कागदात गुंडाळलेलं पुढं करून म्हणलं. बिंदीने वर पाहिलं. “हं ले..” असं म्हणत त्याने हात पुढं केला. काही न बोलता बिंदीने पुडा हातात घेतला. हातगाडीवाला परत कामात व्यस्त झाला. पुडा हाताला गरम लागला म्हणून तिने उत्साहाने उघडला. हातगाडीवाल्याने त्यात काही भजी आणि एक वडा दिला होता…. बिंदीला शब्द फुटेना… तशी शब्दांची गरज नव्हती… तिने काही म्हणावं म्हणून तिला ते दिलेलं नव्हतंच मुळी!
 
 

बिट्टी

बिट्टी -संपदा म्हाळगी-आडकर १०/११/१०
माझी आजची पोस्ट, पुरुषवर्गाला बायकी भावनांवर तोंडसुख घ्यायला भरपूर वाव देणारी आहे.
लहानपणी काही विचार आणि मनोभावना ह्यांची सांगड, आपण आपल्याला पटेल त्या पद्धतीने घालतो. आणि तेच खरे/बरोबर मानून पुढे जात असतो, आपले भाव-विश्व त्याभोवती गुंफत असतो. “Back-of-the-mind” कुठेतरी माहितही असतं कि ‘हे सगळं खोटं आहे’. पण पटत नाही. ते सगळं हार्मलेस असतं, निरागस असतं. त्यातलीच हि एक बिट्टी!
बिट्टी, मधलं बोट (middle finger) चाफेकळी (index finger) वर आणून धरलेली बिट्टी! लहानपणी कितीवेळा धरली असेल बिट्टी.. सांगता येणं कठीण आहे. कोणकोणत्या कारणांनी धरली ह्याची यादी पण फार मोठी आहे…. कधी मित्र-मैत्रिणीने काहीतरी वाईट गोष्टीला (चुकून/उमजून) स्पर्श केला म्हणून,… कधी मैनेची जोडी दिसली म्हणून तर कधी मेलचा डब्बा दिसला म्हणून..
शाळेतून घरी जाताना, चुकून मैत्रिणीचा पाय घाणीत पडला तर “ईई… लीना आता तुझी बिट्टी!” हे वाक्य आपोआप तोंडावर यायचं! मग घरी जाईपर्यंत आमचं बोटावर बोट तसंच. ‘जिची बिट्टी धरलीय’ त्या मैत्रिणीने अधून-मधून बोटं तपासून पहायची, बिट्टी आहे कि नाही. समजा बोटं दुखायला लागलीच, तर मैत्रिणीला दाखवून दुसऱ्या हाताची बिट्टी आधी धरायची आणि मग आधीची सोडायची. एवढा आटापिटा कश्यासाठी? Hygiene बद्दल आम्हाला खूप ज्ञान होतं अश्यातली गत नाही.
मैनेची जोडी दिसणं.. आणि बिट्टी धरणं, हि एक फार मजेशीर गोष्ट आहे…त्याविषयी एक चारोळी हि आहे जी मला माझ्या कॉलेज जीवनात (ऑफ-कोर्स मैत्रिणींकडून) समजली….
One for sad,
Two for Joy,
Three for letter
Four for Boy!
म्हणजे तुम्हाला १ मैना दिसली म्हणजे काहीतरी वाईट होणार.. (तसा काही वाईट झाल्याचं स्मरणात नाही..), मैनेची जोडी दिसली तर आनंद होईल. ३ मैना एकत्र दिसल्या तर तुम्हाला (hopefully गुलाबी) पत्र येईल. हो! कारण पूर्वीच्या काळी रिझल्ट पोस्टाने यायचा. म्हणजे “निकाल” काय लागला ह्याचं प्रेमपत्र यायचं. आमच्या शाळेत नापास विद्यार्थिनींना पत्र यायची म्हणे. आणि शेवटी ४ मैना दिसल्या कि मुलगा (तो पण hopefully सपनोंका राजकुमार) भेटेल. असा ह्या कवितेचा अर्थ आहे. तर अशा ह्या मैना दिसल्या कि हाताची बिट्टी धरायची. म्हणजे वर सांगितल्याप्रमाणे एका ओळीची एक बिट्टी. म्हणजे मैनांचा थवा दिसला तर बिट्ट्याच बिट्ट्या!
तशीच गोष्ट मेलच्या डब्ब्याची, मेलचा डब्बा म्हणजे मेल/पोस्ट/पत्र नेणारी गाडी! भारतात ह्या गाड्या गडद लाल रंगाच्या असल्याने कुठूनही चटकन नजरेत भरतात. अशी हि गाडी दिसली कि नजरेबरोबर आमची बोटही वळायची! हा मेलचा डब्बा ‘गुडलक चार्म’ मनाला जायचा. एका डब्यासाठी एक बिट्टी! पोस्त ऑफीसाजवळून जाताना पंचाईत व्हायची. विश्रामबाग वाड्यापाशी, सिटीपोस्टापाशी किंवा कॅम्पात पोस्टऑफिसजवळ खूप मेलगाड्या दिसायच्या.. आता स्कुटी चालवताना बिट्ट्या कश्या धरायच्या? आहे कि नाही यक्ष प्रश्न!
मला आठवतंय, आम्ही एकदा कॅम्पातून पास होताना, जवळ जवळ २०-२५ मेलचे डब्बे पोस्ट ऑफिसच्या आवारात दिसले. मागे बसलेल्या मैत्रिणीला विचारलं, “अग पाहिलेस का केवढे मेलचे डब्बे आहेत?” तर ती म्हणाली, “हाताची बोटं संपली आता पायाच्या बोटांच्या बिट्ट्या धरल्या आहेत!”. 🙂 तेंव्हाही आम्ही पोट धरून हसलो होतो.
आता बिट्ट्या तर धरल्या पण त्या सोडायच्या कश्या? तर त्या सोडायच्या ४ पायांचा प्राणी पाहून…. म्हणजे शाळेतून घरी जाताना काही कारणांनी बिट्टी धरली कि घरी जाईपर्यंत कुत्रा, मांजरासारखे प्राणी शोधात फिरायचा… कधी कधी तर “अग त्या रस्तावर कुत्रं नक्की असतं…” असं म्हणून वाट वाकडी करून, बिट्ट्या सोडायला जायचं. आणि अगदी नाहीच सुटली बिट्टी घरी जाईपर्यंत आणि बोटं दुखायला लागली कि कोणत्यातरी माणसाकडे पाहून बिट्टी सोडायची (म्हणजे त्या माणसाला चार पायाचा प्राणी मानून…)
बिट्टीचे असे निरागस खेळ चालायचे… तशीच गोष्ट जॉलीची! पण ती परत कुठल्याश्या पोस्टमध्ये!

प्रेमाची उतरंड

प्रेमाची उतरंड -संपदा म्हाळगी-आडकर १०/८/१०
 
माणूस प्रेम करतो. कोणावर करतो? स्वत:वर… आजूबाजूच्या व्यक्तिंवर (आई वडील, जिवलग.. इ.) …. पाळीव प्राण्यांवर… घरावर… घरातल्या वस्तूंवर… टीव्हीवर.. इतकंच काय टीव्हीतल्या काल्पनिक व्यक्तिरेखांवर सुद्धा! कोणी म्हणेल देशावर.. देशबांधवांवर… मातृभूमीवर.. चला एकवेळ मान्य करू.  पण ह्या प्रेमाची उतरंड कोणी कशी रचलीय? बहुतेक वेळा वर नमूद केलेले प्रेमाचे प्रकार एकावर एक ठेवलेले असतात. म्हणजे सगळ्यात खाली स्वत: वरचं प्रेम, मग त्यावर आजूबाजूच्या व्यक्तिंवरचं…. प्राण्यांवरचं… सो ऑन. (टीप: स्वत:वरचं प्रेम गौण समजून बाकीच्या प्रेमाला प्राधान्य देणं अशातला ह्या उतरंडीचा अर्थ लावू नका. पुढे वाचा!)
उतरंडीत सगळ्यात खाली असलेला घडा सगळ्या वरच्या घड्यांचा भार सहन करत असतो. (लग्नात मुली पूजतात तो गौरीहर imagine करा) ‘आपण बाकी प्रेमांपुढे आपलं स्वत:वरचं प्रेम दाबून टाकतो’ अश्यातलं काही नाही. खरं पाहता तो खालचा घडा सगळ्यात सेफ(सुरक्षित) असतो. उतरंडीला धक्का लागला तर सगळ्यात आधी वरचे घडे खाली येतात… सर्वात उंचावरून खाली आढळतात आणि फुटतात. म्हणजे देशप्रेम… राष्ट्रप्रेम… सगळ्याचा फुटून चक्काचूर सगळ्यांत पहिल्यादा होतो.
“जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी” असं राम सांगून गेला, पण उपयोग काय? रामच्या नावावर आज राजकारण झालं. आपल्याला मिळालेल्या पाठिंब्याच्या जोरावर “रामराज्य” आणायचं सोडून, नेत्यांनी राज्य केलं… धर्माचं राजकारण केलं.. स्वत: स्वर्गसुख उपभोगलं पण लोकांना देशोधडीला लावलं. स्वहित लोकहिताच्या पुढे ठेवलं. मग त्यांचा स्वप्रेमाचा घडा सगळ्यात मोठा नाही का? अयोध्या प्रश्नी निकाल लागला पण राजकारण संपलं नाही. आता तिथे मंदिर/ मशीद बांधेपर्यंत किंवा बांधून झाल्यावरही हे भिजतं घोंगड तसंच राहील. हे काय करून गेला राम? लोकोद्धारासाठी अयोध्येमध्ये जन्म घेऊन, सोन्याची लंका नको म्हणणारा, स्वहितापुढे जनहित, देशप्रेम ठेवणारा रामसुद्धा मनुष्ययोनीच्या भोगांपासून सुटला नाही. रामाचं सोडा तो देवपण असलेला मनुष्य होता. आपलं काय?
देशावर हल्ले झाले. युद्धं झाली. सैनिक-लोकं मारली गेली. संसार उधवस्त झाले. ‘मनांवर कायमची खूण राहिली’ ह्या सगळ्या म्हणायच्या सांगायच्या गोष्टी! हल्ल्यांनी direct affect झालेली जनता सोडता, सर्व हल्ले/युद्धं विस्मरणात जातात. जवानांच्या शवपेट्यांचे गैर-व्यवहार होतात. gas एजन्सी आणि पेट्रोल पंपांसाठी राजकारण होतं. मिडियाचं सगळयात महत्वाचं काम प्रबोधनाचं!  पण तिथेही हल्ल्यांचा उपयोग कव्हरेज दाखवण्यासाठी होतो. channel ची TRP वाढवण्यासाठी होतो. टीव्ही अवार्ड्स मिळवण्यासाठी होतो.
‘बिग बॉस’ सारखे कार्यक्रम पाकिस्तानच्या लोकांना घेऊन येतात. पाकिस्तानी सर्वसामान्य लोकांबद्दल मला आकस नाही पण प्रेमही नाही. त्यांच्या देशाकडून आपल्याला एवढा धोका असताना, का आणायचं त्यांना इकडे? आणि मग हल्ला झाला कि घाई गडबडीने त्यांना परत पाठवून द्यायचं! मग त्याचा मोठा गाजावाजा करायचा! जेवढा मोठा गाजावाजा तेवढी TRP! आणि TRP वाढवतं कोण? आपल्यासारखे छाती ठोकून देशप्रेम सांगणारे लोक! हे सगळं कशाला? मनोरंजन आपल्या जागी, देशप्रेम आपल्या जागी नको का? “controversy/ negative publicity ने TRP वाढवणे”, हा सगळयात सोपा मार्ग नव्या मिडियाने का अवलंबला आहे? मग नाही का आपल्या (मिडियातले लोक आणि आपण प्रेक्षक) स्वप्रेमाचा घडा सगळयात मोठा आणि देशप्रेमाचा सगळयात लहान?
सीमेवर जाऊन लढण्याची ताकद आपल्यात नाही, तर सामाजिक लढे चालवू असंही नाही. सगळीकडेच शेपूटघाले आपण! पण नको बघूया ‘बिग बॉस’, घालू बहिष्कार! बघू जमतंय का? ठाकरे म्हणताहेत म्हणून नाही करायचं, एकदा स्वत:ला वाटतंय म्हणून तरी करूयात. चेंज हवा असेल तर तो initiate करायची तयारी (आणि जवाबदारी) पण नको का? प्रेमाची उतरंड आपलीच, मग ती आपणच बदलू का नाही शकत? घेऊया राष्ट्रप्रेमाचा घडा सगळयात खाली, ठेऊया त्याला सगळयात सेफ!

बबल

बबल -संपदा म्हाळगी-आडकर ७/१७/१०
 
काल काही निमित्ताने सिटीमध्ये जाण्याचा योग आला. ट्रेन घेऊन एकटीच सिटीमध्ये जाऊन आले. माझा जॉब सिटीमध्ये नसल्याने, ट्रेनने एकटीने जाण्याची वेळ खूप कमी येते. मुळची पुण्याची असल्याने तसा ट्रेनशी संबंध कमीच! लोकलमध्ये चढण्याची सवय नसलेल्याला जसे नेहमीचे पासेन्जर्स, पाकीटमार जसे पटकन ओळखतात तसे काहीसे लोकांनी मलाही ओळखले असावे.
 
ट्रेनमध्ये बसल्यावरही “हा माझा ‘alone time’ आहे” हे मनाला पटत नव्हतं. त्यामुळे त्या सुरुवातीच्या ५-१० मिनिटांत नवऱ्याला, मुलीच्या पाळणाघरात फोन करून सूचना देऊन झाल्या. ट्रेन सुरु झाली. फलाटावरून ट्रेन निघाली, तशी बाहेर बघण्यात गुंग झाले. समांतर धावणारे रूळ आमच्या रूळांशी स्पर्धा करताहेत असं वाटलं. संरक्षक भिंती पलीकडचे रस्ते, घरं, गाड्या, माणसं सगळं मागे टाकत, आम्ही कुठेतरी दूर निघालो होतो. भिंतीपलीकडली वेअरहाउसेस, धूर ओकणाऱ्या फाक्टारीज, स्क्रापहाउसेस, जंकयार्ड्स, त्यातल्या पिचलेल्या, चेपलेल्या, गंजलेल्या गाड्या सगळं भकास दिसत होतं. रुळांकडेच्या संरक्षक भिंती, इमारतींवर ठिकठिकाणी केलेली/खोडलेली ग्राफिटी दिसत होती. खूपवेळ त्या ग्राफिटीमध्ये काहीतरी सुंदर शोधण्याचा प्रयत्न केला, पण एका ग्राफिटीचा अपवाद वगळता फार काही हाती लागलं नाही. वाटलं, ही सुबत्तेच्या आणि संधींच्या देशातली अवकळा! उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या असल्याने निर्जन झालेल्या शाळा, जागा डोळ्यांना अधून-मधून खुपत होत्या.
 
मी ट्रेनमध्ये बसले ती ट्रेन जाण्याच्या विरुद्ध दिशेला तोंड करून, त्यामुळे सगळ्या गोष्टी सोडून आपण दूर खेचले जातोय असं वाटत होतं. sci-fi सिनेमामध्ये जसं माणूस एखाद्या टाइम बबल मधून बाहेर ओढला जातो, तसं वाटू लागलं. “असंच जर खरंच खेचता आलं असतं माणसाला टाइम बबलबाहेर तर?”, असा विचार क्षणभर तरळून गेला. खिडकीबाहेरचं सगळं चल/अचल भौतिक नजरेसमोरून धावत होतं. धावत होतं पण फसवं! क्षणभर वाटलं, आपल्याकडे पाहून वेडावून हसतंय, कदाचित म्हणतंय, “ही वेडी ‘आपण दूर खेचले जातोय’ असं समजतेय!” 
 
ट्रेन थांबली, सत्य माहित होतं, कळतही होतं पण मनात आलं, “आलो का बबलच्या बाहेर?” ट्रेनचा प्रवास संपवून, अंडरग्राउंड ट्रेनस्टेशन मधून बाहेर आले. इतकावेळ अडकलेला श्वास, मोकळ्या हवेत भरभरून घेतला. आजूबाजूला पाहिलं. सगळीकडे उंच टोलेजंग इमारती होत्या. आजूबाजूचं भौतिक नवीन होतं पण भौतिक होतं, तसंच होतं. हा परत एक बबलच होता. एका बबल मधून फक्त मी दुसऱ्या बबलमध्ये प्रवेश केला होता. दोन्ही बबल साबणाच्या बुडबुड्याप्रमाणे, पृष्ठभागावर मोहक रंग मिरवणारे आणि अंत:रंगात रिक्त!

अशाच एका कातरवेळी

अशाच एका कातरवेळी -संपदा म्हाळगी-आडकर ५/३१/१०
 
आज सोडून काम-धंदा, बसलो निवांत घरी
निरव असुनी परसदार पण, आवाज येई कुठून तरी.. अशाच एका कातरवेळी
 
मी दिशेत जातो आवाजाच्या, तो माझ्या मागे फिरी
घरभर फिरलो शोधण्यास, अन रित्या हाती माघारी.. अशाच एका कातरवेळी
 
शोधून दमलो, थकून बसलो, आवाज येत राहीला परी
जुनाच कुठसा बोल आठवून, हळूच डोकाविले अंतरी.. अशाच एका कातरवेळी
 
रव तिथलासा होता म्हणुनी, पहिले चोरट्या नजरी
आठवांचा पसाऱ्यातली, वाट गुंतलेली नागमोडी.. अशाच एका कातरवेळी
 
तिला न माहित तिच्या कितीतरी, गहाण स्मृती त्या किती मज उरी
दिला मोलसा ऐवज माझा, जीव ओवाळला तिजवरी.. अशाच एका कातरवेळी
 
स्मृतींचे ह्या रेशीम धागे, कधी तलम कधी पीळ गाठीचे
गुरफटलो मी कसा परतुनी, त्या आठवणींच्या पुरी.. अशाच एका कातरवेळी
 
कागद कुठसा चुरगळलेला, आसवांनी थबथबलेला
वळणदार अक्षरांतून जाती, दु:खाच्या लकेरी.. अशाच एका कातरवेळी
 
 
 

दशम ग्रह

दशम ग्रह -संपदा म्हाळगी-आडकर ७/१०/१०
 
दशम ग्रह! नाही, नाही मी एरिसबद्दल बोलत नाहीये. मी बोलतेय दशम ग्रह अर्थात जावई! परवा माझ्या असं लक्षात आलं की, जावयाच्या जातीला स्थळ, काल, जन्म, भाषा, संस्कृती ह्या कोणत्याही गोष्टीने काही फरक पडत नाही. बर घडलंही तसंच! ऑफिसमधल्या कोणाची तरी सासू घरी राहायला येणार होती आणि थोडे-थोडके नाही २ महिने!
 
सध्याच्या विभक्त कुटुंब पद्धतीमध्ये सुनेला सासूबरोबर रहायची फार वेळ येत नाही. तश्यात जावयाने सासू बरोबर राहण्याचे प्रसंग तर विरळाच! म्हणजे ट्रीप वगैरे छोट्या दौऱ्यात जावयाने सासूच्या समवेत काढलेला वेळ ह्यात धरलेला नाही. (ट्रीप मध्ये ‘पडणारं तोंडावर तोंड’ हे रोज ‘पडणाऱ्या तोंडावर-तोंड’ पेक्षा वेगळं असतं.) त्यामुळे “घरी सासू राहायला येणार” ह्याचं टेन्शन जसं सुनेला येऊ शकतं तसं ते जावयालाही येऊ शकतं.
 
तसंच काहीसं माझ्या ऑफिसमधल्या एका महाशयांचा झालं होतं. बर आता हे महाशय आहेत चीनी, चाळीशीतले, उच्चशिक्षित पण ह्या सगळ्याचा, त्यांच्या जावई स्वभावाला काही फरक पडत नाही. त्यांचं, “आज सासू-सासरे चीनमधून येणार आहेत व आता २ महिने राहणार आहेत. मला घरी जाऊ नये असं वाटतंय”, हे सांगताना झालेलं वाकडं तोंड पाहून सगळ्यांना हसू आलं. तेही गमतीत अतिशयोक्ती करताहेत हे सगळ्यांना माहित होतं. सर्वांनी आपापले अनुभव कथन करायला सुरुवात केली. भौगोलिक अंतरामुळे, थोड्या थोड्या दिवसांसाठी येऊन राहणं कसं शक्य नाही आणि परवडत नाही असा सूर भारतीय आणि चीनी लोकांनी आळवायला सुरुवात केली. ‘मला माझ्या सासूबरोबर राहणे कसे अशक्य आहे’, ह्याचे किस्से गोरी पुरुष मंडळी रंगवून सांगायला लागली. (“माझे सासू सासरे २ महिने राहायला आले तर मी काय माझी बायकोही रडेल!”, अशीही टिप्पणी एका गोऱ्याने केली.)
एकूणच “बायकोला झेलतोय ते काही कमीय? त्यात अजून भर…”, असा सर्वांचा रोख होता हे आम्हा (सुज्ञ) बायकांच्या लक्षात आलं होतं तोपर्यंत!
माझी एक भारतीय सहकारी म्हणाली, घरच्या बागेत असलेल्या टूल-शेडकडे बोट दाखवून तिचा नवरा मुलाला “ये तुम्हारी नानीका घर है|” असं शिकवतो. (मुलाची नानी म्हणजे तिची आई, नवऱ्याची सासू) ‘आई आली आणि तिच्यापुढे नातवाने सगळं सोडून, बरोबर तेच सांगितलं तर काय होईल?’, असं तिला टेन्शन! मग सगळ्या बायकांनी मिळून त्यांना सासू (बायकोची आई) कशी चांगली असते आणि जावयाचे लाड करते. ती जावयाला कशी निरनिराळ्या डिशेस खायला घालते वगैरे.. सांगण्याचा प्रयत्न केला. ह्या संभाषणावरून एक जाणवलं,
सासूचे किस्से किंवा गॉसिप मन लावून सांगण्याच्या बाबतीत, पुरुष बायकांचा हात नक्कीच धरू शकतील. 
मगाचच्या चीनी महाशयांना, त्यांची बॉस, “सासू-सासऱ्यांना एअरपोर्टवर आणायला जा” म्हणून सुचवत, चिडवत होती. ‘ज्युरी ड्युटी’ च्या नावाखाली, महाशयांनी एअरपोर्टवर न जाण्याची सवलत बायकोकडून मिळवली होती. पण ‘ज्युरी ड्युटी’ संपल्यावर एअरपोर्टवर न जाता, महाशय ऑफिसमध्ये हजर! त्यावरून सर्वांनी त्यांना परत चिडवले. कसेबसे बॉसने ४ वाजता त्यांना ऑफिसातून पिटाळले. बर दुसऱ्या दिवशी त्यांच्या घरी बॉयलर दुरुस्तीला माणूस यायचा होता म्हणून “(सासू सासरे घरी असताना) १/२ दिवस घरून काम करावे लागणार!” ह्या कल्पनेने ते दु:खी होते.  बॉसने जाताना “उद्या पूर्ण दिवस घरूनच काम करा, ऑफिसला येऊ नका” अशी सक्त ताकीद दिली. महाशयांचा चेहरा बघण्यासारखा झाला होता.
 
घरी येऊन ही गम्मत मी नवऱ्याला सांगितली तर तो म्हणे, “हो साहजिक आहे! तुझी आई इकडे ३ महिने आली होती तेंव्हा सगळे माझ्या बरोबर sympathize करत होते”, “तुझ्या आईला सोडायला एअरपोर्टला चाललो होतो तेंव्हा मला मार्क म्हणाला, ‘Mother-in-law leaving… What a relief! after you drop her off, go to a bar and have 3-4 shots of taquila! Believe me it works!’ (सासू परत चाललीय काय सुख आहे! एअरपोर्टवर सोडून आलास की बार मध्ये जाऊन टकीलाचे ३-४ शोट्स लाव. विश्वास ठेव, मस्त लागू पडतं) (खरं सांगायचं तर, मार्कचं जरा चुकलंच! टकीला नवऱ्याने नाही बायकोने घ्यायला हवी कारण नवऱ्याची सासू विमानात बसलीय पण बायकोची सासू घरी होती ना! टकीला टाकीत पडली कि सगळी विमानं हलकी होतात…)
थोडक्यात काय जावई ह्या दशम ग्रहाचं स्थान प्रत्येक सासूच्या पत्रिकेत जरी निराळं असलं तरी ह्या ग्रहाची चाल मात्र कायम तिरकीच!
 

लिपस्टिक

लिपस्टिक -संपदा म्हाळगी-आडकर ५/२९/१०
 
मुली आणि नटणं-मुरडणं हे समानार्थी शब्द असल्याचं मान्य करण्यास कोणाची हरकत नसावी. माझ्या बाबतीतही ते खरं आहे. लहानपणी म्हणजे अगदी ४-५ वर्षाची असताना मला झगमग कपडे, उंच टाचेच्या चपला, मेक-अप, नटणं-मुरडणं ह्याचं विलक्षण आकर्षण होतं. माझ्या मामीला ह्या गोष्टींचं ज्ञान आणि आवड असल्याने ती माझी रोल-मॉडेल होती.
 
शनिवार-रविवार आजोळी राहायला गेल्यावर, आजीच्या खाऊचं, मामाच्या पॉट आईस्क्रीमचं जेवढं कौतुक असायचं, त्याहीपेक्षा मामी आता स्वत:चं कशी आवरते हे पाहायला मिळायचं कौतुक जास्त! मामीकडून कर्लर्स लावून घेऊन सरळसोट केस कुरळे करून घेऊन मजा यायची. तिच्या उंच टाचेच्या sandals मी कितीवेळा घातल्या असतील देव जाणे. उंच टाचेच्या चपला त्याकाळात घ्यायला आणि घालायला आम्हाला सक्त मनाई होती. त्यामुळे शनिवार-रविवार मामाकडे भातुकली खेळताना मामीचे उंच टाचेचे sandals घालून, त्या घालून धडपडून आम्ही हौस भागविली.

लहानपणी लिपस्टिक ह्या गोष्टीने मला जबरदस्त भुरळ घातली होती. माझे लिपस्टिक विषयीचे किस्से, आमच्या घरात खूप फेमस आहेत. माझ्या वडिलांना एवढ्या लहान मुलींनी नटणे अजिबात मान्य नव्हते. लिपस्टिक लावण्यास त्यांचा जबरदस्त विरोध होता. आता पालकाच्या भूमिकेतून जाताना माझा stand फारसा वेगळा नाही.

आमच्या घराशेजारी असलेल्या मंदिरात उत्तर भारतीय पुजारी होते. त्यांच्या नवपरिणीत बायकोलासुद्धा नटण्याची फार हौस! त्यामुळे विकडेजमध्ये ती माझे शिक्षण घेत असे. ओठाला ती लावत असलेली एक शेंदरी पावडर, लिपस्टिकपेक्षा वेगळी पण लिपस्टिकचा इफेक्ट देणारी होती. न राहवून मी, एकदा तिच्याकडून ती लावून घेतली. घरी आल्यावर बाबांनी मला तिसऱ्या मजल्यावरच्या खोलीत बंद करून ठेवलं होतं. मला कोंडून बाबा स्वत: तेवढा वेळ खोलीच्या बाहेर बसले होते हे मला माहित होतं. माझ्या कृत्याचं मला काही वाईट वाटलं नाही पण त्यानंतर मी तसं कधी केलं नाही. आता ते सगळं आठवून हसू येतं.

असाच अजून एक किस्सा म्हणजे माझ्या मामीच्या लिपस्टिकचा! मामीला लिपस्टिकची फार हौस. रोज ऑफिसला जाताना ती लिपस्टिक लावायची. तिची एक आवडती, गडद रंगाची, भारीची लिपस्टिक मला खूप आवडायची पण ती कधीही लावायला मिळणार नाही हे मला माहित होतं. पण ती कशी लावतात हा फील घ्यायची हौस ना! मग काय, माझ्या ४ वर्षांच्या मेंदूला एक कल्पना सुचली. मी सरळ ती लिपस्टिक उचलून खिडकीच्या जाळीवर फासली. मामीची अर्धी-एक लिपस्टिक मी संपवली असावी त्या दिवशी. माझी आठवण म्हणून मामा मामीने ती जाळी कधीही न धुता, ती खूण तशीच ठेवली होती कित्येक वर्षे!
 
मोठे झाल्यावर, समजायला लागल्यावर, कमवायला लागल्यावर आपल्याला हवे ते घेणे शक्य आणि प्राप्त होते. पण आता काय करावे आणि करू नये ह्याची जराशी अक्कलही आली. बाह्यसौंदर्यापेक्षा आंतरिक सौंदर्यावर जास्त भर पडू लागला. लिपस्टिकला माझा विरोध अजूनही नाही पण कोणत्या वयात लावावी आणि कोणत्या वयात लावू नये ही मते आता ठाम आहेत.