Posts from the ‘ललित’ Category

घनव्याकूळ – १

घनव्याकूळ -संपदा म्हाळगी-आडकर ११/१७/१०  

आज सकाळी बाहेर धो-धो (नवऱ्याच्या भाषेत रापचिक) पाऊस पडत होता. gas वरचा आल्याचा चहा, पाच मिनिटं पावसात भिजून ये म्हणून सांगत होता. डोक्यात कविता होती ग्रेसची! “ती गेली तेंव्हा रिमझिम पाऊस निनादात होता…” बाहेरचा धो-धो पाऊस, मनात रिमझिम करत होता. वळणाचं पाणी वळणावर येऊन मार्गस्थ होतं, पण मी रेंगाळत होते एकाच शब्दावर.. “घनव्याकूळ”..

“घनव्याकूळ”.. व्याकूळ मन… घनासारखा ओथंबलेला…. बरसायला व्याकूळ मन….काहीतरी सुचतंय… वाटतंय लिहावसं म्हणून घेतलंय लिहायला… बघता बघता मालिकाच झालीय… त्यातला हा पहिला पाऊस….
 
घनव्याकूळ – १
 
“आज कुठून आल्ये मी ह्या सिग्नलला? समदा दिस गेला, दमकी भी गावली नाई. आनी इथली पोरं तर मला हाकून द्यायला लागली. त्यातून ह्यो पाऊस!”, स्वत:च्या नशिबाला कोसत बिंदी कोपऱ्यात  बसली होती. पावसाचा जोर वाढतच चालला होता. कोपऱ्यातच आपलं कृश अंग अजूनच चोरून शक्य तितका आडोसा मिळवण्याचा प्रयत्न करीत होती. तसं पावसापासून वाचवायला अंगाशिवाय काहीच नव्हतं.
 
सिग्नलच्या पलीकडे मोठ्या अलिशान दुकानांची रांग होती. दुकानांच्या स्वच्छ चकचकीत काचांवरून पावसाचं पाणी ओघळून वाहत होतं. दुकानातले दिवे, माणसं, कपडे, समान, ती सगळी चकचकीत दुनिया पाण्याबरोबर वाहून जातेय असं वाटत होतं. दुकानाच्या दरवाजात महानगरपालिकेने कित्येक वेळा अतिक्रमण कारवाई करून, काढून टाकलेले छत होतं. अवेळी पावसानं घात केलेले काही जण तिथे खोळंबून थांबले होते.

“पाऊस भी धरून राहिलाय… मीबी जाऊ का तिकडं?”, चकचकीत दुकानाबाहेरच्या छताकडे बघत बिंदीने विचार केला. “पर ह्यो दुकानदार बोलला तर? मागं अशीच थांबल्ये तर एक दुकानदार वसकन अंगावर आला. काय काय ऐकीवलंन मला! मला बाहेर उभी पाहून, ह्यांचं कष्टम्बर य्येत न्हाईत म्हणे. जाऊ दे न राईलं…” मनातला विचार झटकून बिंदी तशीच अवघडून उभी राहिली. अंग थोडं भिजलंच होतं. थंडी वाजत होती. 

चौकाच्या टोकाला एक चहाची हातगाडी उभी होती. हातगाडीला हातगाडीवाल्यानं, हातगाडीच्या छपराला दोन्ही बाजूला दोन काठ्या व त्यावर ताडपत्री टाकून ते अजून वाढवलं होतं. त्याला अतिक्रमणवाल्यांची त्याला भीती नव्हती. गिर्हाईक ताडपत्रीखाली उभे राहून चहा पीत होते. चहाबरोबर कांदा भजी आणि वडेही होते. पाऊस होता.. त्यामुळे धंदा चांगला होता. 
“भूक लागलीय… पोटात आग पडलीय… सकाळपासून काईबी खाल्लं नाई…. समोरच्या हातगाडीकडून चहा घेऊ का?… अंगातली थंडीबी जाईल. पर पैसे कुटे हाईत? कालचं पाच रूपयं सोडलं तर काही उरला न्हाई. पाच रुपये चाहत संपले तर रातच्याला काय खानार? आत्ता खाल्लं तर रातच्याला परत भूक लाग्येल….” चहाच्या हातगाडीकडे न बघण्याचा प्रयत्न करत बिंदी बसून राहिली. पावसानं सगळी पाठ भिजली होती… “जाऊ… नको राऊ द्ये….”
 
अर्धाएक तास झाला. हातगाडीचा, चहाचा, पैशाचा विचार करत बिंदी तळमळत बसली होती. पाऊस चांगलाच लागला होता. थंडीत खूप वेळ बसणं बिंदीला असह्य झालं होतं. धावतच तिनं रस्ता ओलांडला. हातगाडी वाल्याला कटिंग सांगितला. तिच्याकडे एकदा बघून हातगाडीवाला कामात मग्न झाला. बिंदी हातगाडीवरच्या स्टोव्हपाशी उभी राहिली. स्टोव्हची गर्मी तिला प्रफुल्लीत करून गेली. आपण पावसात भिजतोय ह्याचा तिला विसर पडला.
 
कटिंग हातात मिळाल्यावर, बिंदीला बरं वाटलं. हातगाडीवाल्याला पैसे देऊन, वाफाळलेल्या चहाचा ग्लास तिने तोंडाला लावला. आजूबाजूला माणसं होती. टायवाली… स्वच्छ कपड्यातली…. तिच्या खूप जवळ उभी असलेली पण तिच्या खूप दूर असलेली.. कुणी चहा पीत होतं… कुणी गप्पा मारत होतं.. कुणी वडे खात होतं… कोणी बिंदीला नोटीस केलं नाही… बिंदीने तरी त्यांना कुठे नोटीस केलं म्हणा. तीही तिच्याच चहात गुंतली होती. एक घोट घेतला तेवढ्यात “एह्ह लडकी अंदर खडी रेह..” ह्या आवाजानं ती भानावर आली. हातगाडीवाला तिला ताडपत्री खाली उभं राहायला सांगत होता. काहीशी अनिच्छेनीच ती ताडपत्रीखाली उभी राहिली. चहा मस्त होता. “अमृततुल्य” नसला तरी तिला बास होता.
 
“एह येह पकड..”. हातगाडीवाल्यानं काहीतरी कागदात गुंडाळलेलं पुढं करून म्हणलं. बिंदीने वर पाहिलं. “हं ले..” असं म्हणत त्याने हात पुढं केला. काही न बोलता बिंदीने पुडा हातात घेतला. हातगाडीवाला परत कामात व्यस्त झाला. पुडा हाताला गरम लागला म्हणून तिने उत्साहाने उघडला. हातगाडीवाल्याने त्यात काही भजी आणि एक वडा दिला होता…. बिंदीला शब्द फुटेना… तशी शब्दांची गरज नव्हती… तिने काही म्हणावं म्हणून तिला ते दिलेलं नव्हतंच मुळी!
 
 

दशम ग्रह

दशम ग्रह -संपदा म्हाळगी-आडकर ७/१०/१०
 
दशम ग्रह! नाही, नाही मी एरिसबद्दल बोलत नाहीये. मी बोलतेय दशम ग्रह अर्थात जावई! परवा माझ्या असं लक्षात आलं की, जावयाच्या जातीला स्थळ, काल, जन्म, भाषा, संस्कृती ह्या कोणत्याही गोष्टीने काही फरक पडत नाही. बर घडलंही तसंच! ऑफिसमधल्या कोणाची तरी सासू घरी राहायला येणार होती आणि थोडे-थोडके नाही २ महिने!
 
सध्याच्या विभक्त कुटुंब पद्धतीमध्ये सुनेला सासूबरोबर रहायची फार वेळ येत नाही. तश्यात जावयाने सासू बरोबर राहण्याचे प्रसंग तर विरळाच! म्हणजे ट्रीप वगैरे छोट्या दौऱ्यात जावयाने सासूच्या समवेत काढलेला वेळ ह्यात धरलेला नाही. (ट्रीप मध्ये ‘पडणारं तोंडावर तोंड’ हे रोज ‘पडणाऱ्या तोंडावर-तोंड’ पेक्षा वेगळं असतं.) त्यामुळे “घरी सासू राहायला येणार” ह्याचं टेन्शन जसं सुनेला येऊ शकतं तसं ते जावयालाही येऊ शकतं.
 
तसंच काहीसं माझ्या ऑफिसमधल्या एका महाशयांचा झालं होतं. बर आता हे महाशय आहेत चीनी, चाळीशीतले, उच्चशिक्षित पण ह्या सगळ्याचा, त्यांच्या जावई स्वभावाला काही फरक पडत नाही. त्यांचं, “आज सासू-सासरे चीनमधून येणार आहेत व आता २ महिने राहणार आहेत. मला घरी जाऊ नये असं वाटतंय”, हे सांगताना झालेलं वाकडं तोंड पाहून सगळ्यांना हसू आलं. तेही गमतीत अतिशयोक्ती करताहेत हे सगळ्यांना माहित होतं. सर्वांनी आपापले अनुभव कथन करायला सुरुवात केली. भौगोलिक अंतरामुळे, थोड्या थोड्या दिवसांसाठी येऊन राहणं कसं शक्य नाही आणि परवडत नाही असा सूर भारतीय आणि चीनी लोकांनी आळवायला सुरुवात केली. ‘मला माझ्या सासूबरोबर राहणे कसे अशक्य आहे’, ह्याचे किस्से गोरी पुरुष मंडळी रंगवून सांगायला लागली. (“माझे सासू सासरे २ महिने राहायला आले तर मी काय माझी बायकोही रडेल!”, अशीही टिप्पणी एका गोऱ्याने केली.)
एकूणच “बायकोला झेलतोय ते काही कमीय? त्यात अजून भर…”, असा सर्वांचा रोख होता हे आम्हा (सुज्ञ) बायकांच्या लक्षात आलं होतं तोपर्यंत!
माझी एक भारतीय सहकारी म्हणाली, घरच्या बागेत असलेल्या टूल-शेडकडे बोट दाखवून तिचा नवरा मुलाला “ये तुम्हारी नानीका घर है|” असं शिकवतो. (मुलाची नानी म्हणजे तिची आई, नवऱ्याची सासू) ‘आई आली आणि तिच्यापुढे नातवाने सगळं सोडून, बरोबर तेच सांगितलं तर काय होईल?’, असं तिला टेन्शन! मग सगळ्या बायकांनी मिळून त्यांना सासू (बायकोची आई) कशी चांगली असते आणि जावयाचे लाड करते. ती जावयाला कशी निरनिराळ्या डिशेस खायला घालते वगैरे.. सांगण्याचा प्रयत्न केला. ह्या संभाषणावरून एक जाणवलं,
सासूचे किस्से किंवा गॉसिप मन लावून सांगण्याच्या बाबतीत, पुरुष बायकांचा हात नक्कीच धरू शकतील. 
मगाचच्या चीनी महाशयांना, त्यांची बॉस, “सासू-सासऱ्यांना एअरपोर्टवर आणायला जा” म्हणून सुचवत, चिडवत होती. ‘ज्युरी ड्युटी’ च्या नावाखाली, महाशयांनी एअरपोर्टवर न जाण्याची सवलत बायकोकडून मिळवली होती. पण ‘ज्युरी ड्युटी’ संपल्यावर एअरपोर्टवर न जाता, महाशय ऑफिसमध्ये हजर! त्यावरून सर्वांनी त्यांना परत चिडवले. कसेबसे बॉसने ४ वाजता त्यांना ऑफिसातून पिटाळले. बर दुसऱ्या दिवशी त्यांच्या घरी बॉयलर दुरुस्तीला माणूस यायचा होता म्हणून “(सासू सासरे घरी असताना) १/२ दिवस घरून काम करावे लागणार!” ह्या कल्पनेने ते दु:खी होते.  बॉसने जाताना “उद्या पूर्ण दिवस घरूनच काम करा, ऑफिसला येऊ नका” अशी सक्त ताकीद दिली. महाशयांचा चेहरा बघण्यासारखा झाला होता.
 
घरी येऊन ही गम्मत मी नवऱ्याला सांगितली तर तो म्हणे, “हो साहजिक आहे! तुझी आई इकडे ३ महिने आली होती तेंव्हा सगळे माझ्या बरोबर sympathize करत होते”, “तुझ्या आईला सोडायला एअरपोर्टला चाललो होतो तेंव्हा मला मार्क म्हणाला, ‘Mother-in-law leaving… What a relief! after you drop her off, go to a bar and have 3-4 shots of taquila! Believe me it works!’ (सासू परत चाललीय काय सुख आहे! एअरपोर्टवर सोडून आलास की बार मध्ये जाऊन टकीलाचे ३-४ शोट्स लाव. विश्वास ठेव, मस्त लागू पडतं) (खरं सांगायचं तर, मार्कचं जरा चुकलंच! टकीला नवऱ्याने नाही बायकोने घ्यायला हवी कारण नवऱ्याची सासू विमानात बसलीय पण बायकोची सासू घरी होती ना! टकीला टाकीत पडली कि सगळी विमानं हलकी होतात…)
थोडक्यात काय जावई ह्या दशम ग्रहाचं स्थान प्रत्येक सासूच्या पत्रिकेत जरी निराळं असलं तरी ह्या ग्रहाची चाल मात्र कायम तिरकीच!
 

अंतर्धान (भाग ३)

अंतर्धान (भाग ३) -संपदा म्हाळगी-आडकर ५/३१/१०
 
भाग १
भाग २
भाग ३

कोपऱ्यातील खुर्चीत अभ्यासाचं पुस्तक वाचत बसलेला रोहित, उठून सुहासपाशी आला.
“मामा, तुला काही खायचंय का?”
“नाही, नको,…..  तुला भूक लागलीय का?”
“हो, थोडी!”
“बर मग तू खाऊन येतोस का?”
“तू पण ये ना, मला एकट्याला खायची सवय नाही रे! म्हणजे एकट्याने खाल्लं तरी वाढायला माआजी असायची”, सुहाला आईचं नाव ऐकून कससंच झालं.
“बर चल! नर्सला सांगून जाऊयात.”

हॉस्पिटलच्या उपहारगृहात दोघं समोरासमोर बसली.
“रोहित, तू काय घेणार?”
“मी साधा डोसा”. वेटरला बोलावून सुहासने साधा डोश्याची ऑर्डर दिली.
“मामा आणि तुला काही?”
“नको”
“अरे घे! खूप वेळ काही खाल्लं नाही तर आम्लपित्त होतं असं माआजी म्हणते”, आईचं नाव ऐकून सुहासला परत अस्वस्थ वाटलं. पण त्याने वेटरला बोलावून स्वत:साठी खायला ऑर्डर केलं. 

 
तुला माहितेय मामा, “माआजी तुझी खूप आठवण काढते. मला तर ती सुहाच म्हणायची. सुरवातीला मला कळायचं नाही. हळूहळू समजलं, आता मी ‘सुह्या’ म्हणलं तरी ओ देतो आणि ‘रोह्या’ म्हणलं तरी”, असं म्हणून रोहित प्रसन्न हसला. रोहितला सुहास फार ओळखत नव्हता. कर्तव्यापुरतं आईला भेटायला गेल्यावर, रोहितची अधूनमधून गाठ पडे. पण रोहितच्या हास्यातली ती प्रसन्नता सुहासच्या ओळखीची होती… ती आईसारखी होती.
 
“माझे सगळे लाड करते ती! आणि कसली जातीची सुगरण रे…. किती वेगवेगळे लाडू, चिवडे, अनारसे.. आणि तिच्या उकडीच्या मोदकांना काही तोडच नाही बघ. रोज मला धारोष्ण दुध तापवलं कि त्यावरची साय साखर घालून द्यायची. तुला पण आवडते ना रे खूप? मला सांगायची ती. म्हणायची, आमच्या सुहाला हे फार आवडतं, पण त्याला कसं देणार?”
“हं”
“माझ्यामध्ये ती तुलाच पहायची बहुतेक!” रोहितचं हे वाक्य ऐकून, इतका वेळ दूर कुठेतरी टक लावून पाहत असलेल्या सुहासने चटकन समोर पाहिलं. रोहित १७-१८ वर्षांचा पण ‘एवढं शहाणपण कुठून आलं ह्याच्यात? अंगभूत आहे? की परिस्थितीमुळे आलेलं कि आईच्या सहवासाने…’
“हो.. तुझा राहून गेलेला सहवास माआजी माझ्यामध्ये मिळवत होती बहुतेक. तू जेंव्हा मामापाशी होतास तेंव्हा वेडीपिशी झाल्यासारखी वागायची म्हणे. शेजारी म्हणायचे, ‘सुहाच्या राहून गेलेल्या सहवासात तिचा जगणंच राहून गेलंय!'”, रोहितचं बोलणं ऐकून सुहासचा बांध फुटला. तो ओक्साबोक्शी रडू लागला.
“मामा, रडू नकोस मामा, काही होणार नाही तिला! माआजी बरी होईल, लवकरच!”, रोहितही रडू लागला.
“मी कधी ओळखूच शकलो नाही रे तिला! आणि.. तू…” सुहासला पुढे काही बोलताच येईना… रोहित येऊन त्याच्या शेजारी बसला.
 
वेटरने पदार्थ आणून टेबलावर ठेवले. क्षणभर दोघांकडे बघून तो निघून गेला. हॉस्पिटलच्या उपहारगृहात असे प्रसंग त्याने अनेकदा पहिले होते.
सुहासने स्वत:ला सावरलं. त्याने रोहितला धीर दिला. “रोहितच्या रूपाने जवळचं कोणीतरी आहे” ह्याचा त्याला भास झाला. कधी न जाणवलेली ममतेची भावना त्याच्या मनात घर करून गेली.
 
नर्सने सुहासला बोलावून आई निवर्तल्याचं सांगितलं. सुहास येऊन, रोहित शेजारच्या खुर्चीत बसला. गेले २ दिवस आई कोणत्याही उपचाराला प्रतिसाद देत नव्हती. पण एक आशा होती, ती बरी होईल. आता ती आशा ही संपली होती. हळूहळू गवसायला लागलेलं, एका वादळासकट भर्रकन दूर उडून गेल्यासारखं वाटलं.
“मामा काय झालं?”
“गेली.. गेली ती.. माझी आई, तुझी माआजी गेली रोह्या!”, सुहास स्फुंदत होता.
“पण ती तर बरी होणार होती. डॉक्टर म्हणाले होते, ‘ती बरी होईल म्हणून'”
“नाही रे बाळा, ती नाही थांबली, आपल्याला एकट सोडून गेली ती!”, सुहास त्याला समजावत होता. रोहित अविश्वासाने रडू लागला. रडणाऱ्या रोहितला सुहासने आपल्या कुशीत घेतलं, क्षणभर विचार केला, ‘आपण एकटे कसे? दोघं आहोत की एकमेकांना.’ ती माउली अंतर्धान पावली होती… ममतेचं दान सुहासच्या पदरात टाकून!

(समाप्त)

अंतर्धान (भाग २)

अंतर्धान (भाग २) -संपदा म्हाळगी-आडकर ५/२८/१०
 
भाग १
भाग २
भाग ३
“सुहा, ए सुहा”, आई लंगडत लंगडत परसात आली. सुहा परसात लगोरी खेळत होता.
आई नक्की काहीतरी काम सांगणार असं गृहीत धरून जीवावर आल्यासारखं सुहा म्हणाला, “कायsss ग?”
“एक काम करशील माझं?”
“आता नाही, मी खेळतोय.”, सुहा निरुत्साही पणे म्हणाला.
“अरे वैद्यांकडे जाऊन औषध आणायचं होतं. पाय फार सुजायला लागलाय रे!”, विहिरीपासल्या निसरड्यावरून ती पाय घसरून पडली होती.
सुह्याने दुर्लक्षील्याने, थोडा वेळ आई तशीच उभी होती. “सुहा ऐकतोस ना?”
“काय???”
“माझं औषध आणतोयेस ना?”
“सोपानला का सांगत नाहीस? तो आणेल की!”, सुहा तक्रारीच्या सुरात म्हणाला.
“अरे तो गोठ्यात आहे. धार काढतोय. अण्णांना धारोष्ण दुध लागतं तुला माहितेय न?”
“ए नाही ग! आमचा खेळ संपल्याशिवाय नाही.”, त्याचं बोलणं ऐकून आई घरात गेली. थोड्या वेळानं स्वत: चपला घालून परसातून बाहेर पडली. तिचा पाय खूपच दुखत असावा.
 
“वैद्यांकडे जाता जाता वाटेत पडली होती आई! शिरपतीने बैलगाडीत घालून घरी पोहोचती केली. नीच जातीच्या माणसाच्या गाडीत बसून आली म्हणून अण्णांनी विटाळली, विटाळली म्हणून घरभर बोंबाबोंब केली होती.  दुसऱ्या दिवशी हातावर काळनिळ झालं होतं. पण ते कशानं झालं होतं? पडण्याने का अण्णांच्या मारण्याने… मला का नाही उमजलं ते? मी गेलो असतो वैद्यांकडे तर हे सगळं टळलं असतं…”, सगळं आठवून, सुहासच्या डोळ्यात अश्रू तरारले.
 
शाळेचं आणि सुहाचं फार पटलंच नाही. शाळेतून आलेल्या तक्रारी आणि मिळवलेले कमी गुण ह्या दोन्ही कारणांनी अधून मधून अण्णांकडून चोप मिळायचा. कधी आई पाठी घालायची. कधी अण्णांनी मारलं तर जवळ घ्यायची. “तुमच्याच लाडानं वेडा झालाय. काही गरज नाही जवळ घ्यायची, लाड करायची”, अण्णा ओरडायचे. सुहाला जवळ घेताना आईला दहावेळा विचार करावा लागे.
 
एकदा शाळेत न जाता, शेतात फिरत बसल्याने अण्णांनी बंबाखालच्या निखाऱ्याने चटका दिला. पण आई मध्ये पडली, अण्णांच्या हातातला निखारा तिनं फेकून दिला. अण्णांवर जवळ-जवळ ओरडलीच. अण्णांनाही ते नवीनच होतं,  ते चमकले. त्या निखाऱ्यानं भाजलं तिला, पण त्याची पर्वा नव्हती.
“अश्याच ओझ्याखाली राहिलं, तर पोर दबून जायचं…. आपल्यासारखं”, तिनं विचार केला. अण्णांच्या मर्जीनं सुहाची मामाकडे रवानगी केली. सुहाचा मामा शिक्षक होता. सुहाचा मामे-भाऊ, त्याच्याच वयाने एवढा अन अतिशय तल्लख बुद्धीचा होता. त्याच्या जोडीनं सुहाला ही अभ्यासाची गोडी लागेल हा आईचा मनोदय होता. तसं झालं ही!
 
सुहाच्या मनातला अभ्यासाविषयीचा तिटकारा खूप कमी झाला होता. पण एक नवीनच अढी निर्माण झाली होती, आईविषयी. मामाकडे राहिलं पाठवल्याचा राग, त्या  चिमुकल्या मनाने आईवर धरला होता. बघता बघता सुहा कॉलेजातून पदवी घेऊन बाहेर पडला. विनासायास सरकारी नोकरी मिळाली. तो घराबाहेरच राहत होता. सुहा सुट्टीत घरी यायचा. अण्णांशी समोरासमोर भेट होणार नाही असं पाहायचा. आई रोज सगळं त्याच्या आवडीचं करायची. उकडीचे मोदक काय.. अनारसे काय.. साखरांबा… काकवी… कसली कसली लोणची.. चटण्या काही काही सोडायची नाही. तापवलेल्या दुधाची ताजी साय-साखर रोज खायला द्यायची. तरी सुहा आईशी तुटक वागायचा. पण ती माउली सगळं पंखाखाली घ्यायची.
अण्णा गेले, तेंव्हा आई पन्नाशीत होती. आईला आधाराची गरज होती. सुहाला त्याची जाणीव होती. आर्थिक आधाराला सुहा होता पण मानसिक आधाराला कोण? काही काळाने रोहित आईपाशी आल्याने तो विषय सुहासाठी परस्पर हाता-वेगळा झाला होता. रोहित आल्याने आईला फार मोठा विरंगुळा होता.
 
काचेतून बघताना सुहाला आईच्या साय-साखरेची चव आठवली. ती चव बराच वेळ सुहासच्या जिभेवर रेंगाळत राहिली.
कोपऱ्यातील खुर्चीत अभ्यासाचं पुस्तक वाचत बसलेला रोहित, सुहासपाशी आला.
(क्रमश:)

अंतर्धान

अंतर्धान -संपदा म्हाळगी-आडकर ५/२३/१०
 
भाग १
भाग २
भाग ३
 
अतिदक्षतागृहाच्या काचेच्या तावदानातून आत बघत सुहास अतिशय निर्विकार चेहऱ्याने उभा होता. आईच्या कोमेजलेल्या, निपचित देहाकडे पाहत होता. त्याची सत्तरएक वर्षांची, इतकी वर्षे जगण्याच्या लढाईत जिंकणारी आई, मृत्यूशी झुंज देत होती. सुहासला आठवलं, मागच्या भेटीत आई म्हणाली होती, ‘सुहा, अंथरुणावर लोळागोळा होऊन पडून राहण्यापेक्षा एका झटक्यात मरण यावं रे बाबा!’ आणि तेच तिला आत्ता येत नव्हतं. सुहासला माहित होतं, तिचा जीव अडकलाय इथे सुहासमध्ये, रोहितमध्ये… आणि अजून बऱ्याच अश्या गोष्टींमध्ये ज्या असू शकल्या असत्या. अश्या अंतर्धानक्षणीही ती मृत्यूची आराधनाच करत असेल.
 
“सुहा, अरे ऐक माझं. लग्नासारखी गोष्ट वेळेतच झाली पाहिजे बाबा!”
“आई मी तुला कितीदा सांगितलंय. मला उगीच भरीला घालू नकोस. मी लग्न करणार नाहीये.”
“सुहा, तुला आत्ता करायचं नाहीये का? तसं असेल तर सांग मला. थोडे दिवसांनी पाहू. आलेल्या स्थळांना तसं कळवता येईल.”
“आई, आत्ता नाही आणि कधीच नाही. मला लग्न करायचं नाहीये.”
“मग काय ब्रम्हचारी होणार आहेस का?”, आई रागानेच म्हणाली. सुहासचा पारा कधीच चढला होता. लग्नाच्या विषयाने त्याला तिरमिरी येत असे. ‘का?’ हे त्याचं त्यालाही का माहित नव्हतं.
“तुम्ही बाप लेक मला कधी सुख लागू देणार आहात का?”, पाठमोरी वळून आई स्वयंपाकघराकडे चालू लागली. तिचा रडणारा चेहरा सुहाला दिसला नाही पण डोळ्याकडे गेलेला पदर दिसला होता.
 

रोहितच्या खांद्यावरल्या हाताने सुहास भानावर आला. रोहितला आईचा फार लळा होता. रोहित सुहासच्या आत्येबहिणीचा मुलगा. आई गेल्यावर मामीआजीनेच त्याचा सांभाळ केला होता. “माआजीला बरं नाही” म्हणाल्यावर दिवसरात्र तो हॉस्पिटलात होता, सुहास मामाबरोबर.

“मामा, मी जरा औषधं घेऊन येतो.”
“हे पैसे घे.”
“नको आहेत माझ्याकडे, आधीचे उरलेले.”
“बर”.
“जाऊन येतो.”
“हं” रोहितच्या येण्याने खंडित झालेला सुहासच्या विचारांचा प्रवाह, परत वाहू लागला.
 
खरंय आईला कधी सुखच लागलं नाही. आधी अण्णांच्या तापट आणि आततायी स्वभावाने आणि नंतर माझ्या बेताल वागण्याने. “बेताल? माझं वागणं बेताल खरंच होतं? असेल कदाचित. कदाचित नाही नक्कीच. अंत:मन कधी खोटी ग्वाही देणार नाही.”
 
सोपान वाड्याला ताज्या फुलांचं तोरण बांधत होता. वाड्यात सगळ्या दारांना आंब्याच्या डहाळ्या लावल्या होत्या. नुकत्याच सावरून, वाळलेल्या शेणाचा वास सर्वत्र पसरला होता. बायका रांगोळ्या काढत होत्या. लहान मुलं पळापळी करीत होती. त्यांच्या आया त्यांना लांबूनच दटावत होत्या. दटावल्यानंतर “बघाना अजिबात ऐकत नाही. चार-चौघात शोभा करतो”, असं म्हणत आपापसात कुजबुजत होत्या. गोतावळ्यातील मुलांच्या एकत्रित मुंजी असल्यातरी वाड्यात मात्र लगीनघाई होती.
आज सुहाचीही मुंज होती. आईची पार धांदल उडून गेली होती. एकत्र मुंज सोहळा असल्याने बाहेर गावहून आलेल्या पाहुण्या-रावळ्यांचं चहापान, खानपान वाड्यावरच होतं. एकत्रित मुंजीचा संकल्प सुहाच्या वडिलांचा असल्याने तिला जास्तच काळजी घ्यावी लागत होती. सगळ्या मुंजी आपल्याच घरातल्या असल्यासारखी ती झपाटून कामं करत होती. थोड्याच वेळात घटिका भरेल असा निरोप आला. आई सुहाला शोधत घरभर फिरली. मुहूर्ताला मुंज मुलगा जागेवर नसता तर सुहाच्या वडिलांच्या क्रोधाग्निला तिला सामोरं जावं लागलं असतं.
 
सुहा बाकीच्या पोरांबरोबर लपाछपी खेळण्यात गुंतला होता. तो आणि सुमी वरच्या माळ्यावर गोण्यांमध्ये लपले होते. स्वत:चे घर असल्याने सुहाला काने-कोपरे माहित होते. इकडे माळ्यावर कोणी शोधत येणार नाही आणि आलं तर कसा मस्त धप्पा देता येतो हे त्याने सुमीला समजावलं. सुमी तशीही लिंबू-टिंबू होती. खूप वेळ कोणी शोधायला आलं नाही म्हणून सुमीने भुणभुण सुरु केली,
“ए सुहास, आपण जाऊ या रे, कोणीच येत नाही.”, असं म्हणून ती उठू लागली.
“थांब ग सुमे!”
“नको मी जातेच कशी, तुमची मुंज आहे बाबा, तुम्हाला कोणी बोलणार नाही, मला आई शोधत असेल. मला न मागता धम्मकलाडू मिळायचा.”
“थांब ग! तू बाहेर गेलीस तर तू वाचशील कारण तू लिंबू-टिंबू आहेस, पण मला राज्य घ्यावं लागेल” दोघं थोडा वेळ गप्प बसले.
तेवढ्यात बाहेरून धप्पाचा जोरात आवाज झाला. तो ऐकल्यावर सुमी म्हणाली, “बघ धप्पा पण झाला. आम्हाला बुवा मुंज पण नाही आणि धप्पा पण!”
“म्हणजे?”
“हो तुम्हा मुलांना मुंज, मला काहीच नाही.”
“तू सांग न तुझ्या आई-दादांना, तुझं लग्न करायला. मग होईल फिटाम-फिट”, सुहा हसत म्हणाला.
“हो? मग तुमची मुंज आणि माझं लग्न होईल ना रे?”, सुमी निरागसपणे म्हणाली.
“हो”, सुहा हसत म्हणाला. तेवढ्यात सुहाला आईची हाक ऐकू आली. माळ्याचा जिना उतरून तो खाली गेला.
आई किती सुंदर दिसत होती. पाटल्या, बांगड्या, तोडे, चिंचपेटी, गौरवर्णाला शोभून दिसणारी प्रेमळ, पिंगट नजर, कपाळावर नेहमीची चंद्रकोर. लग्नाचा जपून ठेवलेला फिकट गुलाबी रंगाचा भरजरी शालू ती नेसली होती. स्वत:च्या मुलाची मुंज असून तिला नवी साडी घेता आली नव्हती… अण्णांमुळे. पण त्या जुन्या नऊवारी शालूतही ती अतिशय सुरेख दिसत होती. नाकातली मोत्याची नथ तिला फार छान दिसत होती. “आपली आई किती सुंदर आहे”, ह्याची जाणीव सुहाला होऊन गेली. “आईने रोज असाच नटलं पाहिजे, सुंदर दिसलं पाहिजे. पण अण्णा करू देणार नाहीत. त्यांच्या देखरेखीत आईला एक दागिना ल्यायला कधी मिळायचा नाही.”
 
“सुहा, किती शोधायचं तुला? घटिका भरत आली.”
“आम्ही लपाछपी खेळत होतो काकू!”, सुमी आईला म्हणाली.
“हो ना”, सुहाने होत हो मिसळलं.
“सुमे, तू चल तुझी आई शोधतीय कधीची. सुहा, लपाछपी खेळतोय म्हणे, थोड्या वेळानं तुझ्या अण्णान्पासून मला लपायची वेळ आली असती”, असं म्हणत आई सुहाला हाताला धरून निघून गेली.
 
मांडवात मुंजीच्या विधींची तयारी चालू होती. घटिका भरायला काही पळ उरले होते. सुमी आईला म्हणाली, “आई मला लग्न करायचंय.”, तिचं हे बोलणं ऐकून आजूबाजूंच्या बायकांत खसखस पिकली. सुमीच्या आईला मात्र वरमल्यासारखं झालं.
“गप ग सुमे!”
“आई मला लग्न करायचं म्हणजे करायचं. सुह्याची मुंज मग माझं लग्नतरी करा.”, परत खसखस. एव्हाना मांडवातल्या सगळ्यांचं लक्ष गेलं होतं. सुमीच्या आईने समजावलं पण काही उपयोग झाला नाही. सुमीचं मात्र “माझं लग्न करा, लग्न करा” चालूच होतं.
“कुणी सांगितलं तुला? नसतं लग्नाचं खूळ!”, सुमीच्या आईनं रागानं विचारलं.
“सुह्यानं!”, सुमी चटकन बोलून गेली. आजूबाजूला परत हश्या.
“पण सुमे, कोणाशी करणार तू लग्न?”, कोणत्याश्या भोचक मावशीनं हसत विचारलं.
थोडासा विचार करून “कोणाशी म्हणजे…. सुह्याशी.. तो आवडतो मला..”, सगळे हसले. सुमीची आई वरमली.
“आजच सुहाची सोडमुंज सुद्धा उरकून घ्या, सुहाची आई!”, मगाचच्या भोचक मावशी परत बोलल्या. इतर बायका खळाळून हसल्या. सुहाला हाताला धरून, घेऊन आलेली सुहाची आईदेखील हसली. सुहा मात्र न हसता तसाच उभा होता. दुरून सुहाचे अण्णा त्याच्याकडे रागाने पाहत होते म्हणून कदाचित!
 
सुहासला सगळं आठवलं, ‘मुंजीनंतर कोठीत नेऊन अण्णांनी खरपूस समाचार घेतला होता, मात्र त्या माराने सुमीच्या स्मृती मनावर कोरल्या गेल्या कायमच्या!’ पण त्याहून डोळ्यासमोर तरळत राहिलं, ते आईचं लोभसवाण रूप! अण्णांच्या हयातीत आईला मनासारखं काही करता आलं नाही, आणि आपणही तिच्या मनासारखं केलं नाही म्हणून त्याला वाईट वाटलं.
 
रोहित औषधं घेऊन परत आला. त्याने काचेच्या दारातून परिचारिकेला बोलावून औषधं दिली. त्याच्याकडे पाहून, सुहासने अंतर्धान पावू बघणाऱ्या आईकडे वळून पाहिलं.
(क्रमश:) 

जुगार

जुगार –संपदा म्हाळगी-आडकर ५/२/१०
 
दारावरची बेल वाजली. नंतर सवय असल्यासारखा दरवाजा उघडला गेला. मेघनाने आतूनच विचारलं कोण आहे? ‘दिवस चांगले नाहीत. मी आज पण खालची कडी घालायला विसरले. वरची कडी काय कोणालाही हात घालून उघडता येते’ विचारांची सुपरफास्ट गाडी कधीच सुटली होती. “मीच आहे रखमा!”, दरवाजाकडून आवाज आला. रखमाचा आवाज ऐकून मेघनाला हायसं वाटलं. ‘ह्यानंतर न विसरता खालची कडी घालायची’ तिने मनाशी पक्कं केलं.
“येss ग रखमा. तू लवकर आलीस? माझी अंघोळ व्हायचीय अजून”, मेघना रखमाबाईंना म्हणाली. रखमाबाई गेली ५ वर्षं मेघनाकडे कामाला होत्या. विश्वासू होत्या. त्यांचाही मेघनावर फार जीव होता. वयानी साधारण चाळीशीत. त्या साधारण सगळ्यांची सकाळची भांडी घासून मेघनाकडे येत असत. तसं केल्याने त्यांना जरा निवांत टेकता येई. मेघनाचाही एकीकडे स्वयंपाक चालू असे. सकाळच्या त्या गडबडीत दोघींच्या गप्पा व्हायच्या. ‘आज आपण स्लो आवरतोय का?’ असा विचार येऊन मेघनाने घड्याळाकडे पाहिलं. साडे आठच वाजले होते. रखमाबाई आज लवकर आल्या म्हणजे काहीतरी विशेष हे मेघनाच्या लक्षात आलं होतं.
 
“अहो वहिनी, तुमचं बरोबर चाललंय मीच लवकर आलीय. कामं आटोपून लवकर घरी जायचंय मला” -रखमा काहीशी वैतागलेल्या स्वरात म्हणाली.
“बर आता आलीच आहेस तर चहा घेशील का घोटभर. माझा पण राहिलाय” -मेघनाला रखमाला थोडा वेळ थोपवून धरायला कारण हवं होतं.
“केलेला असेल तर द्या. माझ्यासाठी टाकू नका वहिनी” -रखमा.
“हे काय तयार आहे” -मेघना. रखमाच्या नकळत मेघनाने तयार चहात चहा पावडर आणि दुध वाढवून घातलं. उकळी येण्याची वाट पाहत ती तशीच ओट्यापाशी उभी राहिली.
“आज लवकर लवकर का एवढं?” -मेघनाने सहज विचारलं. सकाळी केलेल्या शिळ्या पोळीच्या कुस्करयाचे दोन बाउल्स भरून, एक तिने रखमाच्या हातात दिला. रखमा तिथेच खाली बसून खाऊ लागली.
“अहो वहिनी, विशेष कसलं डोम्बल्याचा? घरी काहीतरी इपरीत घडायच्या आत परत जायचंय” -रखमा काळजीच्या स्वरात म्हणाली.

“काय ग रखमा? काय झालं?” -मेघनासुद्धा आपुलकीने विचारू लागली.
“अहो वहिनी, तुम्हाला माहितीय ना मागच्या साली माझी भ्हन गेली. म्या गेली होती परवा बघायला काय चालू हाय बाप-लेकीचं. भहीनीचा दादला लय पेतो. आताशा तर लयच व्हाढलंय. त्यास्नी एकाच लेक, संगीता. लई आबाळ होती बिचारीची. खायला वेळेवर न्हाई, पोटभरीचा तर सोडाच. श्याला तर कधीच सुटली.”
मेघना अगदी मन लावून ऐकत होती. “मग?”

“मंग काय, म्या घिऊन आली माझ्याकडं. तिकडं र्राइली तर तिचं काय व्हील सांगता यायचं न्हाई.” -रखमा.

“हे तू चांगलं केलंस” -मेघनाला आतून खूप बरं वाटलं.
“मला पोर-बाल न्हाई. माझ्यापाशी र्राइल, त्यातून तिचं वय असं आडनिड. एकट्या पेताड बापाबरोबर ठेवायची कशी हिला? असं वाटलं म्हणून आणली.” -रखमा.
“हं बरोबर आहे तुझं”,  रखमाचं बोलणं अगदी पटल्यासारखं मेघना म्हणाली. तेवढ्यात चहा तयार झाला. मेघनाने तो गाळून दोघींसाठी घेतला.
“पण विपरीत काय त्यात?”, मेघनाला एकदम रखमाचा मागचचं बोलणं आठवलं.
“अव वहिनी, आमच्या घरात आम्ही दोघंच. तिसऱ्या माणसाची आम्हाला सवय न्हाई. आता ही संगी आलीय. बाप्या मानसाबरोबर पोरीला ठेऊन येणं अवघड हाय.” -रखमा.
“म्हणजे?” -मेघनाला समजलं नाही.

“अव वहिनी, माझा दादला चांगला हाय तो कधी काही करायचा पण न्हाई. पण..” -रखमा. ‘स्वत:च्या नवऱ्याबद्दल अशी काय बोलतीय ही?’ मेघनाच्या विचारांची सुपरफास्ट गाडी परत सुरु झाली.
“…केलंच तर? त्यो भी पुरुष हाय. इतर बायकांकडे त्यो कसा बघतो मला ठाऊक हाय. दुसऱ्याची पोर… वंगाळली तर कोणी निस्तरायचं?” -रखमा.
“खरंय ग तुझं” – मेघना अजिजीनी म्हणाली.
“बर वंगाळलीच तर दडपतातच कि लोकं. पर पोटुशी राहिली तर श्येण घालतील जातवालं . त्येवढा पुढचं राहू द्या. त्येभी निस्तरता येतंय कि. पण तिलाभी त्ये सगळं आवडाया लागलं तर त्यी राईची घरात अन मला हाकून द्यायचे दोघंही”, रखमाचं ते बोलणं ऐकून मेघना आवक झाली.

“त्यीला कामावर घिऊन आले तर अजून चार बाप्यांच्या नजरेत यायची. आज त्यीला ठेवलीय घरीच पण जीव टांगणीला लागलाय बघा. घरी जाईपर्यंत काही सुचणार न्हाई मला” -रखमा.
“बर आता शांतपणे चहा घे, काही होणार नाही.” -मेघना रखमाला समजावत म्हणाली. पुढची काही मिनटे शांततेत गेली.

“वहिनी, मागं तुम्ही विचारत होता ना, ‘कोणी विश्वासू मुलगी हाय का घरकामाला आणि मयंकला सांभाळायला?’ म्हणून. आमच्या संगीताला घेता का ठेऊन? ती सांभाळेल मयंकला. घरकाम पण करील. इथं स्वैपाकघरातच झोपील” -रखमा एकदम आर्जवाने म्हणाली.
“हो म्हणाले होते. पण मयंक आता पाळणाघरात जातो. मी जरा मनीषशी बोलते. उद्या आण तू संगीताला बरोबर. तिचं काम बघते आणि तुला सांगते”, रखमाचं मन राखायचं म्हणून मेघना म्हणाली. मेघना “संगीताला आण” म्हणाली खरी पण तिच्या डोक्यात विचारांच्या सुपरफास्ट गाडीला आता सुसाट वेग मिळाला होता.

  

‘काय करावं? रखमाची काळजी मला कळते. तिला भाच्चीचं चांगलं व्हावं उलटपक्षी वाईट होऊ नये ह्याची काळजी. का स्वत:चं वाईट होऊ नये ही सुप्त काळजी???’, मेघनाच्या विचारांना आता प्रश्नांचं ट्राफिक लागायला सुरुवात झाली. म्हणून तिच्या विचारांनी यूटर्न घेतला.

‘मी काय करू? मला गरज तर आहे. मयंक हल्ली फार आजारी पडतोय. त्याला पाळणाघरात ठेवण्यापेक्षा, तो घरी राहिलेला कधीही आवडेल मला. संगीची घरकामालाही मदत होईल. इतके दिवस मीच “विश्वासू मुलगी असेल तर सांग”, म्हणून रखमाच्या मागे लागले होते. आता संगीता मिळालीय तर नको  कसं सांगू?’,

‘पण रखमा म्हणाली तस मझ्या बाबतीत ही होऊ शकत….. मनीष दुपारी दुकान बंद करून घरीच येतो. मी ऑफिसला असणार. कुठे कुठे लक्ष देणार?’, ह्या सगळ्या विचारांनी रोड ब्लॉक झाला.

‘ह्या ह्या, अस काही होणार नाही माझ्याबाबतित. मनिश वर माझा पुर्ण विश्वास आहे. खरच आहे का??? ‘, तिने मनाशी तपासून पाहिल.
‘तो अस काही करणार नाही. आणि अस काही झालच तर… ‘, तिच्या मनात रखमाचे शब्द घोंगावू लागले… “आणि वंगाळलीच तर दडपतातच की लोक. पोटुशी राहिली तर… त्येभी निस्तरता येतय की…. “

रेअर-व्यू

रेअर-व्यू -संपदा म्हाळगी-आडकर ४/१३/१०
 
आज जरा जास्तच उशीर झाला. आजच्या रिलीजमध्ये एवढे बग्स येतील असं वाटलं नव्हतं. आई काळजीत असेल. इतरवेळी उशीर झाला होता पण एवढा नाही. त्यातून इतरवेळी कोणीतरी ओळखीचं बरोबर असायचं. त्यामुळे आईला थोडं निर्धास्त असायचं. ह्या नवीन प्रोजेक्टवर ओळखीचं कोणीपण नाहीये. सगळा नवा ग्रुप. एकेक जण पटापट गाड्या आणि बाईक्स काढून गेले.
“आई मी निघालेय इकडून, कंपनीच्या कॅब मधून येतेय. नाही, स्नेहा नाहीये. तिचं प्रोजेक्ट वेगळं आहे…. वेलांडे सर आहेत बरोबर, स्वप्ननगरी पर्यंत… हो.. विचारते.. हं”
 
आज स्नेहाला पण ‘जा’ म्हणून सांगावं लागलं. ती तरी किती वेळ थांबणार माझ्याकरिता? उगाच माझ्यामुळे तिला उशीर! तसे वेलांडे सर आहेत बरोबर म्हणा. पण ह्या वेळेला कंपनीच्या गाडीने जायचं टेन्शन आलंय. त्यातून वेलांडे सर राहतात स्वप्ननगरीत, माझ्या अलीकडे तीन stop. म्हणजे ते आधी उतरणार! त्यांना सांगावं का? “मला घरापर्यंत सोबत करा म्हणून?”. मी त्यांना एवढं ओळखत नाही अजून…. थोड्या वेळाने बोलते त्यांच्याशी.
नेहमीचा गाडीवाला दिसत नाहीये. तो कसा असेल? त्याची ड्युटी संपली असेल केंव्हाच. कंपनींच्या गाड्यांत एक driver थोडीच असतो? माझं आपलं काहीतरीच.
 
विकी म्हणाला होता सोडतो म्हणून, पण मीच नको म्हणले. आधीच डीपार्टमेंट मधले सगळे आमच्याबद्दल बोलतात. तो करतोही माझ्या मागे-मागे, मला काय कळत नाही का? आत्तापण नक्की माझ्याकरता थांबला होता तो. बिच्चारा!! गेले असते त्याच्याबरोबर तर…!! पण आता नाही म्हणलेय न मग आलिया भोगासी… वेलांडे सरांशी बोलायचय, पण ते तर driver शी गप्पा मारताहेत. त्यांच्या ओळखीचा दिसतोय हा driver! तसा अजून बराच वेळ आहे म्हणा. घरी पोहोचायला किमान १ तास तरी नक्की.
 
हवा किती छान आहे नाही. सकाळच्या घाई-गर्दीत हाच रस्ता किती निर्दयी वाटतो आणि आत्ता किती सुखकर! अरे ‘जयहिंद’ चं होर्डिंग नवीनच दिसतंय. ड्रेस किती सुंदर आहे. गेलं पाहिजे ‘जयहिंद’ मध्ये.  
अश्या आडवेळेला घराबाहेर यायचा प्रसंग कधी आलाच नाही. आकाश पण छान निरभ्र आहे. चांदण्या लुकलुकाताहेत. एकदम मस्त. अरे पण आज चंद्र दिसत नाहीये.. अमावस्या तर नाही आज. अरे देवा! अमावस्या… ती पण आजच हवी होती का? अभद्र विचारही कशी वेळ पाहून येतात. ते झटकण्यासाठी मालविकाने घट्ट डोळे मिटले.
 
अरेच्या रिंग कोणाच्या मोबाईलची वाजली, माझी? वेलांडे सरांची? का driver ची? 
“हं वसू बोल ग, मी पोहोचतच आलोय. अजून १० मिनिटांत येईन. …. हं .. ओह तू गाडी लावलीयेस का गेटपाशी.. thanks .. किल्ली आहे माझ्याकडे…. हं मग येतो २ मिनिटांत…”
अरेच्या मी झोपले कधी? डोळा लागू नये म्हणून किती प्रयत्न केला तरी लागलाच. वेलांडे सरांच्या बायकोचा फोन होता वाटतं. ब्रेक किती जोरात लावला ह्या driverने? माझी तर सगळी झोप उडाली. हे काय स्वप्ननगरी आलं पण?
“मालविका बाय! उद्या भेटू ऑफिसमध्ये. उशिरा आलीस तरी चालेल. गुड वर्क टुडे!” वेलांडे सर पायरी उतरता उतरता म्हणाले.
“सर.. “-मालविका. उतरता उतरता सरांनी प्रश्नार्थक नजरेनी वळून पाहिलं.
“गुड नाईट”-मालविका.
“गुड नाईट”.
 
सरांना सांगायच होतं ‘घरापर्यंत सोडा’ म्हणून पण सर तर उतरण्याच्या तयारीत होते. मला का झोप लागली आणि तीही आत्ताच?
सर काय म्हणाले फोनवर, त्यांच्याकडे गाडी होती, बायकोने गेटपाशी लावलेली, त्यांनी सोडलं असतं मला गाडीवर… झोपेतून उठल्याने मालविकाला प्रोसेसिंगला थोडा उशीर झाला. मी त्यांना तरी खूप कुठे ओळखते म्हणा, पण ह्या driver बरोबर एकटी जाण्यापेक्षा सरांबरोबर गेले असते. सरांना पण लक्षात आलं नाही वाटतं.
हा driver पण पोरगेलाच दिसतोय. चांगला असला म्हणजे मिळवलं. डोळे किती लालेलाल दिसताहेत त्याचे. झोप आलीय त्याला? प्यायलेला तर नाही न!! पुढे बघून गाडी नीट चालव म्हणजे झालं. ‘श्रीराम जयराम जय जय राम’.
 
वेलांडे सरांनी सवयीने बाईकची किल्ली खिशातून काढली. बाईक सुरु केल्यावर त्यांच्या लक्षात आलं. “मालविकाला सोडायला हरकत नव्हती. माझ्या लक्षातच नाही आलं. एकटीला गाडीतून पाठवायला नको होतं. तसा संतोष चांगला मुलगा आहे. गाडी पण व्यवस्थित चालवतो. पण दिवस बरे नाहीत. कोणाची बुद्धी कधी फिरेल सांगता येत नाही”, असा विचार करून त्यांनी बाईकला किक मारली.
 

गाडीच्या रेअर-व्यू आरश्यात कुठलासा प्रखर दिवा दिसला. तो बराच वेळ गाडीच्या मागे येतोय हे संतोषच्या लक्षात आलं. इतके वेळा जागा दिली, हाताने खूण केली पण हा दुचाकीवाला पुढे जाईना. संतोषने २ सणसणीत शिव्या हासडल्या. “हा कोण मागे येतोय.. %#&%$, %$%#$^” त्या शिव्या ऐकून मालविका अजून घाबरली. ‘श्रीराम जयराम जय जय राम’.
‘गाडीत मी आणि पोरगी एकटेच म्हणून कोणी पाठलाग तर करत नसेल न? दिवस वाईट आहेत. दिवसागणिक बाई-पोरींच्या बातम्या ऐकायला मिळतात. नको तो उद्योग व्हायचा’, संतोष विचार करीत होता.

“म्याडम तुमचं घर कुठं आहे?” संतोषने विचारलं. तिने ‘स्वप्नसागर’ म्हणून सांगितलं.
“स्वप्नसागर मध्ये कुठं?” -संतोष.
‘ह्याला काय करायचय?’, अनिच्छेनेच तिने इमारतीचा क्रमांक सांगीतला.
“काय आहे म्याडम दिवस चांगले न्हाईत. कोण कधी कुणाचा पाठलाग करतंय, सांगता येत न्हाई. तुम्हाला आतमध्ये सोडतो”. -संतोष. त्याच्या बोलण्याने मालविकाला एकदम हायसं वाटलं. ‘श्रीराम जयराम जय जय राम’ चा तिला विसर पडला. ‘ह्या वेळेला driver चांगला होता म्हणून ठीक, पण हि रिस्क परत घ्यायची नाही. सरांना सोबत करायला सांगायची, नाहीतर सरळ विकीला घरी सोडायला सांगायचं’, तिने ठरवून टाकलं. 
 
स्वप्नसागरच्या गेटपर्यंत मागचा दुचाकीवाला पाठलाग करतच होता. त्याला पाहून संतोषचा संताप संताप होत होता. ‘म्याडमला सुखरूप घरी पोहोचवणं’, एवढंच त्याच्या डोक्यात होतं. 
गाडी मालविकाच्या इमारतीसमोर थांबली. संतोषला आणि नशिबाला धन्यवाद देऊन मालविका गाडीच्या पायऱ्या उतरली. ती बिल्डींगच्या आत गेल्यावरच संतोषने गाडी हाकली.
पाठलाग करणारा दुचाकीवालाही एव्हाना गायब झाला होता. “म्याडम” गेल्यावर ‘त्याच्या’ कडे बघून घ्यायचं संतोषने मनोमन ठरवलं होतं. पण तो दुचाकीवाला कुठे दिसत नव्हता.
 
वेलांडे सरांनी स्वप्नसागरच्या गेटपाशी बाईक कडेला थांबविली. गेटपासून बिल्डींग अगदी सहज दिसत होती. मालविका बिल्डींगमध्ये शिरताना दिसली. ‘संतोषने पोहोचवलं व्यवस्थित’. त्यांनी बाईक सुरु केली. बाईक स्वप्ननगरीकडे मार्गस्थ झाली.