Posts from the ‘अनुसूचित’ Category

प्रेमाची उतरंड

प्रेमाची उतरंड -संपदा म्हाळगी-आडकर १०/८/१०
 
माणूस प्रेम करतो. कोणावर करतो? स्वत:वर… आजूबाजूच्या व्यक्तिंवर (आई वडील, जिवलग.. इ.) …. पाळीव प्राण्यांवर… घरावर… घरातल्या वस्तूंवर… टीव्हीवर.. इतकंच काय टीव्हीतल्या काल्पनिक व्यक्तिरेखांवर सुद्धा! कोणी म्हणेल देशावर.. देशबांधवांवर… मातृभूमीवर.. चला एकवेळ मान्य करू.  पण ह्या प्रेमाची उतरंड कोणी कशी रचलीय? बहुतेक वेळा वर नमूद केलेले प्रेमाचे प्रकार एकावर एक ठेवलेले असतात. म्हणजे सगळ्यात खाली स्वत: वरचं प्रेम, मग त्यावर आजूबाजूच्या व्यक्तिंवरचं…. प्राण्यांवरचं… सो ऑन. (टीप: स्वत:वरचं प्रेम गौण समजून बाकीच्या प्रेमाला प्राधान्य देणं अशातला ह्या उतरंडीचा अर्थ लावू नका. पुढे वाचा!)
उतरंडीत सगळ्यात खाली असलेला घडा सगळ्या वरच्या घड्यांचा भार सहन करत असतो. (लग्नात मुली पूजतात तो गौरीहर imagine करा) ‘आपण बाकी प्रेमांपुढे आपलं स्वत:वरचं प्रेम दाबून टाकतो’ अश्यातलं काही नाही. खरं पाहता तो खालचा घडा सगळ्यात सेफ(सुरक्षित) असतो. उतरंडीला धक्का लागला तर सगळ्यात आधी वरचे घडे खाली येतात… सर्वात उंचावरून खाली आढळतात आणि फुटतात. म्हणजे देशप्रेम… राष्ट्रप्रेम… सगळ्याचा फुटून चक्काचूर सगळ्यांत पहिल्यादा होतो.
“जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी” असं राम सांगून गेला, पण उपयोग काय? रामच्या नावावर आज राजकारण झालं. आपल्याला मिळालेल्या पाठिंब्याच्या जोरावर “रामराज्य” आणायचं सोडून, नेत्यांनी राज्य केलं… धर्माचं राजकारण केलं.. स्वत: स्वर्गसुख उपभोगलं पण लोकांना देशोधडीला लावलं. स्वहित लोकहिताच्या पुढे ठेवलं. मग त्यांचा स्वप्रेमाचा घडा सगळ्यात मोठा नाही का? अयोध्या प्रश्नी निकाल लागला पण राजकारण संपलं नाही. आता तिथे मंदिर/ मशीद बांधेपर्यंत किंवा बांधून झाल्यावरही हे भिजतं घोंगड तसंच राहील. हे काय करून गेला राम? लोकोद्धारासाठी अयोध्येमध्ये जन्म घेऊन, सोन्याची लंका नको म्हणणारा, स्वहितापुढे जनहित, देशप्रेम ठेवणारा रामसुद्धा मनुष्ययोनीच्या भोगांपासून सुटला नाही. रामाचं सोडा तो देवपण असलेला मनुष्य होता. आपलं काय?
देशावर हल्ले झाले. युद्धं झाली. सैनिक-लोकं मारली गेली. संसार उधवस्त झाले. ‘मनांवर कायमची खूण राहिली’ ह्या सगळ्या म्हणायच्या सांगायच्या गोष्टी! हल्ल्यांनी direct affect झालेली जनता सोडता, सर्व हल्ले/युद्धं विस्मरणात जातात. जवानांच्या शवपेट्यांचे गैर-व्यवहार होतात. gas एजन्सी आणि पेट्रोल पंपांसाठी राजकारण होतं. मिडियाचं सगळयात महत्वाचं काम प्रबोधनाचं!  पण तिथेही हल्ल्यांचा उपयोग कव्हरेज दाखवण्यासाठी होतो. channel ची TRP वाढवण्यासाठी होतो. टीव्ही अवार्ड्स मिळवण्यासाठी होतो.
‘बिग बॉस’ सारखे कार्यक्रम पाकिस्तानच्या लोकांना घेऊन येतात. पाकिस्तानी सर्वसामान्य लोकांबद्दल मला आकस नाही पण प्रेमही नाही. त्यांच्या देशाकडून आपल्याला एवढा धोका असताना, का आणायचं त्यांना इकडे? आणि मग हल्ला झाला कि घाई गडबडीने त्यांना परत पाठवून द्यायचं! मग त्याचा मोठा गाजावाजा करायचा! जेवढा मोठा गाजावाजा तेवढी TRP! आणि TRP वाढवतं कोण? आपल्यासारखे छाती ठोकून देशप्रेम सांगणारे लोक! हे सगळं कशाला? मनोरंजन आपल्या जागी, देशप्रेम आपल्या जागी नको का? “controversy/ negative publicity ने TRP वाढवणे”, हा सगळयात सोपा मार्ग नव्या मिडियाने का अवलंबला आहे? मग नाही का आपल्या (मिडियातले लोक आणि आपण प्रेक्षक) स्वप्रेमाचा घडा सगळयात मोठा आणि देशप्रेमाचा सगळयात लहान?
सीमेवर जाऊन लढण्याची ताकद आपल्यात नाही, तर सामाजिक लढे चालवू असंही नाही. सगळीकडेच शेपूटघाले आपण! पण नको बघूया ‘बिग बॉस’, घालू बहिष्कार! बघू जमतंय का? ठाकरे म्हणताहेत म्हणून नाही करायचं, एकदा स्वत:ला वाटतंय म्हणून तरी करूयात. चेंज हवा असेल तर तो initiate करायची तयारी (आणि जवाबदारी) पण नको का? प्रेमाची उतरंड आपलीच, मग ती आपणच बदलू का नाही शकत? घेऊया राष्ट्रप्रेमाचा घडा सगळयात खाली, ठेऊया त्याला सगळयात सेफ!
Advertisements

तेंडूलकर.. चरित्र.. रक्त.. संमिश्र भावना

तेंडूलकर.. चरित्र.. रक्त.. संमिश्र भावना -संपदा म्हाळगी-आडकर ७/२१/१० 
 
मी सचिन तेंडूलकर ह्या व्यक्तीची निस्सीम चाहती आहे. व्यक्तिगत, सामाजिक आणि व्यावसाईक आयुष्यात त्याने एक सुंदर बॅलन्स सांभाळला आहे. त्याच्या चरित्राविषयी जेंव्हा आंतरजालावर वाचलं तेंव्हा मन संमिश्र भावनांनी भरून गेलं.
 
सचिनने चरित्र लिहिणं चांगलं आहे. सचिनचं चरित्र खूप जणांसाठी प्रेरणादायी ठरू शकेल. ह्यात कोणतेही दुमत नाही. पण ह्या चरित्राच्या १० प्रती अश्या असतील ज्यांत एका पानात सचिनचे रक्त मिसळले असेल. (रक्त म्हणल्यावर पहिल्यांदा अंगावर काटा आला.) ह्या १० प्रती, प्रत्येकी ७५००० डॉलर्सला (बाजारभावाप्रमाणे ३५ लाख २५ हजार रुपये) विकल्या जातील. हा सर्व पैसा सचिनने उभारलेल्या धर्मादाय संस्थेला दिला जाईल. व ह्या पैशातून शाळा उभारली जाईल. Sounds great! (हि शाळा कोणासाठी? म्हणजे गोरगरिबांसाठी आहे का हे स्पष्ट केलेले नाही. Hopefully हि शाळा गोरगरीबांसाठी असावी, तिचा व्यवसाय होऊ नये.)
 

माझ्या मनातील पहिली भावना:
हे रक्त त्याने दान केलं असतं तर? कदाचित कोणाचे तरी प्राण वाचतील.

माझ्या मनातील दुसरी भावना:
पण रक्तदान केल्यास त्याचा फायदा एका व्यक्तीला होईल.

माझ्या मनातील तिसरी भावना:
रक्तादानाऐवजी हि पुस्तके विकली आणि मिळालेल्या पैशातून म्हणल्याप्रमाणे शाळा उभारली तर त्याचा फायदा अनेक मुलांना होईल.

माझ्या मनातील चौथी भावना:
तो रक्तदान करतही असेल कदाचित. तो भविष्यात पुन्हा करू शकतो.
 
माझ्या मनातील पाचवी भावना:
सचिनचा रक्तदान/ रक्तस्वाक्षरीयुक्त पुस्तके ह्या निर्णयाने परिणाम होणाऱ्या जीवांचे गुणोत्तर (ratio) बघता, त्याचा निर्णय उजवा वाटतो.
 
माझ्या मनातील सहावी भावना:
मग त्याने भविष्यात रक्तादानाऐवजी पुस्तकेच काढावी का? हे त्याच्या रक्ताचे व्यावसाईकीकरण होईल का?
 
पहिल्या प्रश्नाचे उत्तर सचिन देऊ शकेल. दुसऱ्या प्रश्नाचे उत्तर मला अजूनही सापडले नाही. दोन्ही प्रश्न अनुत्तरीत आहेत.

बबल

बबल -संपदा म्हाळगी-आडकर ७/१७/१०
 
काल काही निमित्ताने सिटीमध्ये जाण्याचा योग आला. ट्रेन घेऊन एकटीच सिटीमध्ये जाऊन आले. माझा जॉब सिटीमध्ये नसल्याने, ट्रेनने एकटीने जाण्याची वेळ खूप कमी येते. मुळची पुण्याची असल्याने तसा ट्रेनशी संबंध कमीच! लोकलमध्ये चढण्याची सवय नसलेल्याला जसे नेहमीचे पासेन्जर्स, पाकीटमार जसे पटकन ओळखतात तसे काहीसे लोकांनी मलाही ओळखले असावे.
 
ट्रेनमध्ये बसल्यावरही “हा माझा ‘alone time’ आहे” हे मनाला पटत नव्हतं. त्यामुळे त्या सुरुवातीच्या ५-१० मिनिटांत नवऱ्याला, मुलीच्या पाळणाघरात फोन करून सूचना देऊन झाल्या. ट्रेन सुरु झाली. फलाटावरून ट्रेन निघाली, तशी बाहेर बघण्यात गुंग झाले. समांतर धावणारे रूळ आमच्या रूळांशी स्पर्धा करताहेत असं वाटलं. संरक्षक भिंती पलीकडचे रस्ते, घरं, गाड्या, माणसं सगळं मागे टाकत, आम्ही कुठेतरी दूर निघालो होतो. भिंतीपलीकडली वेअरहाउसेस, धूर ओकणाऱ्या फाक्टारीज, स्क्रापहाउसेस, जंकयार्ड्स, त्यातल्या पिचलेल्या, चेपलेल्या, गंजलेल्या गाड्या सगळं भकास दिसत होतं. रुळांकडेच्या संरक्षक भिंती, इमारतींवर ठिकठिकाणी केलेली/खोडलेली ग्राफिटी दिसत होती. खूपवेळ त्या ग्राफिटीमध्ये काहीतरी सुंदर शोधण्याचा प्रयत्न केला, पण एका ग्राफिटीचा अपवाद वगळता फार काही हाती लागलं नाही. वाटलं, ही सुबत्तेच्या आणि संधींच्या देशातली अवकळा! उन्हाळ्याच्या सुट्ट्या असल्याने निर्जन झालेल्या शाळा, जागा डोळ्यांना अधून-मधून खुपत होत्या.
 
मी ट्रेनमध्ये बसले ती ट्रेन जाण्याच्या विरुद्ध दिशेला तोंड करून, त्यामुळे सगळ्या गोष्टी सोडून आपण दूर खेचले जातोय असं वाटत होतं. sci-fi सिनेमामध्ये जसं माणूस एखाद्या टाइम बबल मधून बाहेर ओढला जातो, तसं वाटू लागलं. “असंच जर खरंच खेचता आलं असतं माणसाला टाइम बबलबाहेर तर?”, असा विचार क्षणभर तरळून गेला. खिडकीबाहेरचं सगळं चल/अचल भौतिक नजरेसमोरून धावत होतं. धावत होतं पण फसवं! क्षणभर वाटलं, आपल्याकडे पाहून वेडावून हसतंय, कदाचित म्हणतंय, “ही वेडी ‘आपण दूर खेचले जातोय’ असं समजतेय!” 
 
ट्रेन थांबली, सत्य माहित होतं, कळतही होतं पण मनात आलं, “आलो का बबलच्या बाहेर?” ट्रेनचा प्रवास संपवून, अंडरग्राउंड ट्रेनस्टेशन मधून बाहेर आले. इतकावेळ अडकलेला श्वास, मोकळ्या हवेत भरभरून घेतला. आजूबाजूला पाहिलं. सगळीकडे उंच टोलेजंग इमारती होत्या. आजूबाजूचं भौतिक नवीन होतं पण भौतिक होतं, तसंच होतं. हा परत एक बबलच होता. एका बबल मधून फक्त मी दुसऱ्या बबलमध्ये प्रवेश केला होता. दोन्ही बबल साबणाच्या बुडबुड्याप्रमाणे, पृष्ठभागावर मोहक रंग मिरवणारे आणि अंत:रंगात रिक्त!

हौसे, नवसे आणि गवसे

हौसे, नवसे आणि गवसे – संपदा म्हाळगी-आडकर ०७/०६/२०१० 

माझ्या वडिलांचं लहानपण पुण्याजवळच्या, कडूस नावाच्या एका छोट्या गावात गेलं. ह्या गावामध्ये कोपऱ्या-कोपऱ्यावर वेगवेगळे देव-देवता आहेत. प्रत्येक देवाचा सण, उरूस, जत्रेची तिथीही ठरलेली. त्या त्या वेळी ते ते सगळं अजूनही निर्वेध चालू आहे. माझ्या लहानपणी आजी आणि कधी कधी बाबा जत्रेविषयी, उरुसाविषयी गोष्टी सांगत. बाबा सांगायचे, जत्रेत ३ प्रकारची माणसं असतात, हौसे, नवसे आणि गवसे!

हौसे म्हणजे जत्रेची हौस भागवण्यासाठी आलेली हौशी मंडळी. जत्रा “कोणत्या देवाची आहे” ह्याचं ह्या लोकांना फार देणं-घेणं नसतं. हे लोक जत्रेला फक्त एन्जॉय करायला येतात.हि मंडळी टोळक्या-टोळक्याने फिरताना दिसतात.जत्रेला आलेल्या पब्लिकपैकी साधारण ४०-४५% हीच मंडळी असतात. (संत्या, गन्या, पक्या कॅटेगरी)
दुसरे नवसे म्हणजे नवस फेडायला आलेली भाविक मंडळी.हि मंडळी आपल्या सहकुटुंब सहपरिवार आलेली असतात. बोकडाचा बळी देणारी, पोराला पायावर घालणारी, पायऱ्यांवर लोळण घेणारी किंवा भंडाऱ्यात न्हाऊन निघणारी मंडळी हीच.
आणि तिसरा प्रकार गवसे म्हणजे ‘कुठे काही गावतंय का?’ ‘कुठे हात मारता येतोय का?’ असं पाहणारी भुरटी चोर मंडळी. जत्रेला आलेल्या पब्लिकपैकी १०% प्रमाण ह्याच लोकांचं.

मला ब्लॉग लिहून फार काळ झाला नाहीये. माझा ब्लॉग विशेष/ पंचतारांकित आहे अशातली गत नाही. ह्या क्षेत्रातल्या मातबर मंडळींच्या मानाने माझा ब्लॉग ‘कीस झाडकी पत्ती! पण असं असून, ब्लॉगिंग बाबतीत “हौसे, नवसे आणि गवसे” हा अनुभव प्रकर्षाने येऊ लागला आहे. ढोबळ ठोकताळा असा-

ब्लॉगला भेट देणारे हे जर जत्रेला येणारं पब्लिक धरलं, तर ह्यात

६० ते ७०% पब्लिक हे हौशी. त्यांना ‘कोणी’ ‘काय’ आणि ‘कसं’ लिहिलंय ह्याचं त्यांना सोयर-सुतक नसतं. ही मंडळी ब्लॉगर्सच्या कोणत्याश्या साईटवरून, सुरुवातीच्या ४ ओळी वाचून, तुमच्या ब्लॉगवर येतात. विषय, विचार आणि अभिव्यक्ती ह्यांच्याशी त्यांना काही घेणं नसावं. “ते सगळा ब्लॉग वाचतात तरी का?” हा मला न सुटलेला प्रश्न आहे. ही लोकं कधीही ब्लॉगला कॉमेंट द्यायच्या फंदात पडत नाहीत. त्यांना वेळच नसतो तेवढा. सगळं एन्जॉय करण्यात (थोडक्यात वाचण्यात आणि वाचनीय शोधण्यात) हे लोक इतिकर्तव्यता मानत असावेत.

आता नवशांबद्दल बोलू. हे नवसे म्हणजे तुमच्या ब्लॉगला नियमित भेट देणारे, तुमच्या नव्या लेखनासाठी नोंद करणारे, कॉमेंट्स देणारे आणि भविष्यातील कॉमेंट्सला सबस्क्राइब करणारे. कधी कधी लिहिलेलं आवडल्यास/ न आवडल्यास तसं सांगणारे. हे लोक ब्लॉगिंगबाबतीत बरेच सिरिअस असतात (अथवा तसे भासवतात.). असे वाचक साधारण २५-३०%. (ब्लॉगला देवाचे स्थान देण्याचा हा प्रयत्न नाही.)

उरलेले गवसे, हे खऱ्या अर्थी “कुठे काही मिळतंय का?” ह्या शोधार्थ भटकणारे. म्हणजे “आपल्या ब्लॉगवर काहीतरी लिहिण्यासाठी, दुसऱ्याच्या ब्लॉगवर काही मिळतंय का?” 😉 हे लोक म्हणजे, काही न मिळाल्यास वर्तमानपत्रातील बातम्या आपल्या भाषेत परत पोस्ट करणारे, स्वत:च्या ब्लॉगवर दुसऱ्याचे लेखन पोस्ट करून, उचित श्रेयही न देणारे अथवा “हे लिखाण माझे नाही” हे कधीही मान्य न करणारे महाभाग!  बर ह्या लोकांमध्ये काही संकेतस्थळ (वेबसाईट्स) पण आहेत. indiarss.net, Topsy.com सारख्या! अशा गवश्यांचे प्रमाण साधारण ५-७%. (दुसऱ्याच्या लिखाणाने स्वत:च्या ब्लॉगचा ज्यूस वाढवणारी ढापू कॅटेगरी)

तर शेवटी काय जत्रेत सगळ्या प्रकारचे लोक असणारच! आपण आपली ब्लॉगिंग जत्रा चालूच ठेवायची आणि ब्लॉग्जचा उरूसही! हेरंबच्या भाषेत जय ब्लॉगिंग!

ती

ती -संपदा म्हाळगी-आडकर ६/२७/१०

आज खूप वर्षांनी मराठी नाटक पाहायचा योग आला. युएसमध्ये मराठी नाटक पाहायला मिळणं हे काहीसं दुर्मिळच. मराठी नाटकं एकतर खूप कमी वेळा इकडे येतात. त्यामुळे मिस करणं शक्यच नव्हतं. नाटक होतं, “ती”. “ती” ऐकल्यावर नाटक स्त्रीला केंद्रबिंदू ठेवून केलेलं असणार हे उघड होतं. ग्रुपमधल्या मैत्रिणींनी एकत्र जाऊन नाटक पाहायचं ठरवलं.

 “ती”, सादरकर्त्या वंदना गुप्ते आणि राणी वर्मा. हे जाहिरातीत जेंव्हा वाचलं तेंव्हा सॉलिड उत्सुकता निर्माण झाली. वंदना गुप्ते हे नाव ऐकल्यावर “जायचंच” असं ठरवलं. मराठीतली “फटाकडी” ह्या वर्गात बसणारी आणि तरीही एक शालीनता जपलेली हि गुणी अभिनेत्री बहुतेक सगळ्यांना आवडते. म्हणलं, राणी वर्मा आहे म्हणजे गाणं असणारच हे उघड होतं.

तिकीट काढली. नाटक अगदी हाऊसफुल होतं. सुरुवात एकदम झकास झाली. वंदना गुप्तेच ती! खरंतर त्यांना एकेरी बोलवण्याइतकी माझी लायकीही नाही पण वयही नाही. पण त्यांच्या त्या उस्फुर्त आणि लाइव्हली अभिनयाने त्यांनीच ही अंतरं कुठेतरी कमी केल्यासारखी वाटतात. सुरुवातीला प्रयोगाने मनाची पकड घेतली. स्त्री, तिचं व्यक्तिमत्व, तिची भावुकता, तिचं प्रेम, तिचं अनेक नात्यातून होणारं transition सगळं कुठेतरी पटायला लागलं. बाईचा म्हणजे “ती”चा जन्म आणि तिच्यातून अजून एका “ती”चा जन्म हे सगळं खूप भावून गेलं. माझ्या स्वत:मधल्या “ती”ला स्पर्शून गेलं.

संहिता, काहीश्या जागा सोडल्या तर उत्तम आकार घेत होती. प्रयोगात सगळं एकदम छान चालू होतं. तर एकदम शेवट आला. एकदम चाचपडायला झालं. शेवट काहीसा घाई-गडबडीत आणि tentative झाल्याचा फील आला. नाटक अपूर्ण राहिल्यासारखे वाटून प्रेक्षागृहाच्या बाहेर पडलो. अजून थोडासा वेळ घेऊन सविस्तर शेवट लिहायला हरकत नव्हती. हे माझे एक वैयक्तिक पुणेकरी मत!
 
प्रयोगात योग्य ठिकाणी योग्य अशी गाणी आणि कथाकथनही होतं. काही गाणी चलत्चित्र स्वरुपात तर काही राणी वर्मा ह्यांनी स्वत: गायलेली. राणी वर्मा ह्यांचे गाणे मी ह्यापूर्वी ऐकले आहे. त्यांचा आवाज आज बसल्यासारखा वाटत होता. काही गाणी प्रत्येकाच्या लग्नाच्या व्हिडीओ कॅसेटमध्ये असणारी टिपिकल होती. पण त्यात निर्मात्यांचा दोष नाही. त्यांपेक्षा अथवा तितक्या अवीट गोडीची गाणी त्यानंतर झाली नाहीत हीच खंत. पूज्य माणिक वर्मा ह्यांचा स्वर हिंदोळा समर्पक वापरामुळे मन हेलावून गेला. 
 
मला सगळ्यात जाणवला तो दोन्ही भगिनींचा समंजसपणा. इकडच्या हौशी कलाकार आणि तंत्रज्ञ मंडळींशी त्या विनातक्रार (आणि विना attitude) मिळतं-जुळतं घेत होत्या. त्यांना स्टेजवर करायला लागलेल्या तडजोडीत, भपका किंवा मोठेपणाचा लवलेशही दिसला नाही. ह्या उलट एकेकाळी मराठी सिनेसृष्टी गाजवलेल्या आणि आता इथे राहणाऱ्या काही अभिनेत्री, स्वत:ला “Odd-man-out” दाखवण्यात समाधान मानतात. ह्याबद्दल एक स्वतंत्र पोस्ट होईल.
 
एकूण “ती” नाटकाचा गाभा चांगला आहे. संदेशही कालानुरूप आहे. पण संहिता अजून ताकदीची करायला हवी. चोखंदळ पुणेकरांच्या पसंतीला उतरायचे हा निकष असल्यास, बदल अपरिहार्य आहेत. प्रयत्न उत्तम!

जेजे वॉकिंग

जेजे वॉकिंग -संपदा म्हाळगी-आडकर ६/९/१०
 
२ आठवड्यांपूर्वी आमच्या भारतातल्या टीम मधला एक सहयोगी इकडे युएसमध्ये आला. तसा तो या आधीही इथे येऊन गेला आहे त्यामुळे इथल्या गोष्टींना बऱ्यापैकी सरावला आहे. त्याच्या, जिभेला पीळ पाडणाऱ्या दक्षिणात्य नावाने इकडे बऱ्याच गोऱ्यांची विकेट घेतल्याने, आल्याच्या काही दिवसातच त्याचे नव्याने नामकरण करण्यात आले. “जेजे”! कायम हसतमुख आणि happy-go-lucky असल्याबद्दल तो प्रसिद्ध आहे.
 
आताही हि एवढी प्रस्तावना करण्याचे कारण हे की आज जेजे काहीसं बाहेरचं काम करून, रस्ता ओलांडून, ऑफिसमध्ये परत येत होता. भारतीय पद्धतीने, दोन्ही बाजूला बघून, गाडी येत नाही हे पाहून त्याने रस्ता ओलांडला खरा पण पलीकडे पोहोचल्यावर त्याच्या स्वागतास्तव अमेरिकी मामा (पोलीस) थांबला होता. पोलिसाने थांबवून शांतपणे चौकशी केली आणि नंतर “जे वॉकिंग” केल्याबद्दल १६५ अमेरिकी डॉलर्सचे तिकीट हातात देऊन निघून गेला. हा एकूणच प्रकार जेजे साठी नवा आणि तेवढाच धक्कादायक होता. ऑफिस मध्ये येऊन त्याने आम्हाला जेंव्हा सांगितलं, तेंव्हा थोडे वाईट वाटलं. भारतीय खिशाला मिळालेला १६५ अमेरिकी डॉलर्सचा दणका पाहून काही लोक हळहळले सुद्धा! जेजे मात्र शांत होता. नेहमीसारखा हसत नव्हता एवढेच. ते तिकीट न्याहाळत असतानाच, आपण पोलिसाला चुकून चुकीचा पत्ता दिल्याचा साक्षात्कार त्याला झाला.
 
अमेरिकेत रस्ता ओलांडताना, चौकात आखलेल्या २ पांढऱ्या पट्ट्यांमधूनच रस्ता ओलांडावा लागतो. काहीसं आपल्याकडे असलेल्या झेब्रा क्रोसिंग सारखंच! पट्ट्यांबरोबर, चौकामध्ये सिग्नलच्या खांबावर हाताच्या कक्षेत एक बटन असतं. हे बटन दाबून, चालण्याचा सिग्नल मिळाला तरच रस्ता ओलांडायचा असतो. अश्या पद्धतीने रस्ता न ओलांडल्यास अथवा अवैध पद्धतीने रस्ता ओलांडल्याबद्दल किंवा पदपथावरून न चालल्यास किंवा तत्सम दिरंगाईबद्दल पोलीस दंडाचे तिकीट देतात. सकाळच्या ट्रेन पकडण्यासाठी गडबडीत, शोर्टकट घेणारे, ‘जे वॉकिंग’ करून आपल्या खिशाला शोर्ट कट मारून घेताना मी अनेकवेळा पाहिलं आहे.
 
जेजेने मात्र आपल्या सवयीने मधून रस्ता ओलांडला. आम्हाला वाईट वाटलं, आम्ही त्याला ह्या नियमाविषयी सांगायला हवं होतं. पण तेवढ्यात एका गोऱ्या सहकर्मचाऱ्याने त्याच्या एका तिकिटाचा किस्सा सांगितला. मग अजून काही जणांनी आपले खमंग किस्से सांगितले. मिळालेले “तिकीट कसे टोलवता येईल” वगैरे सल्ले पण झाले.  मग भारतातल्या पोलीस, ट्राफिक आणि जे वॉकिंग(?)बद्दल चर्चा झाली. काही क्षण हसण्यात गेले. एव्हाना जेजे पण रंगात येऊन भारतातले किस्से सांगत होता. त्याचा खुललेला मूड पाहून एका गोऱ्या सहकर्मचाऱ्याने जाहीर केलं, “आज पासून हे ‘जे वॉकिंग’ नसून ‘जेजे वॉकिंग’ आहे”. सगळे मनमुराद हसले, जेजेसुद्धा!  एकूण काय जेजेला ‘जे वॉकिंग’ बद्दल तिकीट मिळालं आणि आम्हाला काही आनंद क्षण! उद्या अजून एकजण येणार आहे भारतातून, त्याला आल्या आल्या सांगायला हवं ‘जेजे वॉकिंग’ नव्हे ‘जे वॉकिंग’ बद्दल! कदाचित दोन्हीबद्दल!
  

टाइम मासिकाच्या “जगातील सर्वात प्रभावी (most influential) १००”-भाग ७

७. किरण मजुमदार-शॉ
 
06-kiran-mazumdar-shaw_50

Kiran Mazumdar-Shaw 
Fighting cancer locally and globally
by Lance Armstrong 

When a parent is lost to cancer in the developing world, it means no school for kids, no more food on the table and future in which the only certainty is poverty. In 2010 we’ll lose 8 million people as this disease quietly becomes the world’s leading cause of death. And developing nations will keep getting hit the hardest.
 
Facing down this challenge is Dr. Kiran Mazumdar-Shaw. At age 25, she created a biotech company in her garage. Never mind that no one in the 70’s knew what biotech was, that she is a woman and that backers were hard to come by because of these two points. Today the start-up, Biocon International, is a $1 billion operation.
 
Every year, Shaw donates $2 million to support health insurance coverage for 100,000 Indian villagers. She devoted $10 million to creating the 1400-bed Mazumdar-Shaw Cancer Centre in Bangalore, India. When it opens this year, it will treat poor patients for free in the evenings so they can continue to work and care for their families during the day.
 
Thanks you, Dr. Shaw, for treating cancer like the global crisis it has become.
 
Armstrong is a champion cyclist and the founder of LiveStrong.
 

किरण मजुमदार-शॉ
कॅन्सरशी लढा स्थानिक आणि जागतिक
-लान्स आर्मस्ट्रॉन्ग 
 
विकसनशील देशात, कॅन्सरने आई अथवा वडील गमावलेल्या कुटुंब म्हणजे, मुलांना शाळा नाही, जेवायला अन्न नाही आणि भविष्यात खात्रीलायक गोष्ट काही असेल तर ते म्हणजे दारिद्य्र! २०१० साली आपण कॅन्सरमुळे ऐंशी लाख लोकांना गमावू. हा दुर्धर आजार हळूहळू जगातील मृत्यूंचे मुख्य कारण बनत चालला आहे. आणि विकसनशील देश ह्या आजाराच्या विळख्यात सापडत आहेत.
 
हेच आव्हान स्वीकारून, डॉ. किरण मझुमदार-शॉ ह्यांनी, वयाच्या पंचविसाव्यावर्षी, आपल्या garage मध्ये जैविक तंत्रज्ञानाची कंपनी सुरु केली. सत्तरच्या दशकात कोणाला जैवतंत्रज्ञान कोणाला ठाऊक नव्हतं हे सोडा. त्यातून एक स्त्री व्यावसाईक, ह्या दोन गोष्टींमुळे पाठींबा फारसा मिळत नव्हता आज तीच कंपनी “Biocon International”, १ अब्ज डॉलर्सचा व्यवसाय आहे.
 
दरवर्षी १ लाख भारतीय गरीब खेडुतांच्या आरोग्य विम्यासाठी, शॉ वीस लाख डॉलर्स दान करतात. भारतातील बंगलोरमधील, मजुमदार-शॉ कॅन्सर सेंटर ह्या चौदाशे खाटांच्या इस्पितळाच्या उभारणीसाठी त्यांनी एक कोटी डॉलर्स खर्च केले. ह्या वर्षी जेंव्हा ते सुरु होईल, तेंव्हा संध्याकाळच्या वेळात गरीब रुग्णांचा तेथे मोफत इलाज केला जाईल. संध्याकाळी अश्यासाठी की ते दिवसभर काम करून आपल्या कुटुंबाची काळजी घेऊ शकतील.
 
कॅन्सर ही व्याधी जागतिक संकट असल्याप्रमाणे त्याचे निराकरण करण्याबद्दल डॉ. शॉ तुमचे धन्यवाद! 
  
आर्मस्ट्रॉन्ग हा सर्वोत्कृष्ठ सायकलपटू आहे. LiveStrong ह्या सेवाभावी संस्थेचा तो संस्थापक आहे. हा स्वत: कॅन्सर सर्वाय्वर (कॅन्सर पासून वाचलेला) आहे. फ्रांसची Tour de France ही अतिशय नावाजलेली स्पर्धा त्याने ७ वेळा जिंकली आहे. कॅन्सरवर मात केल्यावर आजही तो सायकलस्पर्धेत भाग घेतो आहे.
 
***