Archive for जून, 2010

मिसेस/मिस्ट्रेस

मिसेस/मिस्ट्रेस -संपदा म्हाळगी-आडकर ६/३०/१०  

नचिकेतने आज ‘मिस्टर काय करतात?’ म्हणून पोस्ट टाकली आणि डोक्यात शब्द आला तो ‘मिसेस’. मिस्टर आणि मिसेस हे शब्द बऱ्यापैकी जोडीने वापरले जातात. भारतात मिसेस हा शब्द सरळसोट बायको ह्याअर्थी वापरला जातो. चारचौघात बायकोला उद्देशून तिचं नाव घ्यायचा जमाना आत्ताचा. त्या आधीची पिढी बायकोला चारचौघात “माझी मिसेस” असंच उद्देशत असे. त्यात चूक काहीच नाही, कारण शब्दकोशात मिसेस (स्पेलिंग Mistress) ह्या शब्दाचा अर्थ married woman (लग्न झालेली बाई) हाच दिलेला आहे.

मी अमेरिकेत आले तेंव्हा घरी असताना TV ने माझी सोबत केली. माझ्या अतिरिक्त आणि बऱ्यापैकी अनावश्यक ज्ञानात भरही टाकली. अमेरिकन TV वर नात्यांवर भाष्य करणारे (भाष्य कसले.. त्यांची खिल्ली उडवणारे), नात्यांमधले दुरावे कमी करण्याचा प्रयत्न करणारे (तसा दिखावा करणारे) असे बरेच कार्यक्रम असतात. आणि दुर्दैवाने प्रसिद्धही असतात. तेंव्हा फावल्या वेळात आणि TV वर अजून पाहण्यासारखे काही नसल्यास तो पाचकळपणा मी पाहत असे. 

त्या कार्यक्रमांत, सहसा २ बाया आणि १ पुरुष किंवा २ पुरुष आणि १ बाई असे येतात आणि कचाकचा भांडतात. विषय काय असणार हे तुम्हाला कळलंच असेल, “विवाहबाह्य/नातेबाह्य संबंध”! हे लोक (म्हणजे कार्यक्रमात सहभागी झालेले)  नेहमी आपल्या बायकोला वाईफ म्हणत, which is OK. इथपर्यंत सगळं ठीक आहे. पण ‘त्या’ दुसऱ्या बाईला म्हणजे ‘पती पत्नी और वोह’ मधली ‘वोह’, थोडक्यात ‘ठेवलेल्या बाईला’ ते Mistress (मिस्ट्रेस) म्हणत. (आता खाल्ल्या का आमच्या इंग्रजी ज्ञानाने गटांगळ्या? तर्खडकर वगैरे तर लोटांगणे घालायचे ह्यांच्यापुढे!) मला बापुडीला प्रश्न पडायचा हा बायकोला मिसेस/मिस्ट्रेस का म्हणत नाहीये? बायकोला सोडून तिसरीलाच का मिस्ट्रेस म्हणतोय म्हणून मला स्ट्रेस यायचा. 🙂 पुढे पुढे कळलं कि खरी गोची काय आहे. थोडक्यात काय आपल्याकडची ‘लग्नाची बायको’ इकडे ‘ठेवलेली बाई’ होते.
Advertisements

ती

ती -संपदा म्हाळगी-आडकर ६/२७/१०

आज खूप वर्षांनी मराठी नाटक पाहायचा योग आला. युएसमध्ये मराठी नाटक पाहायला मिळणं हे काहीसं दुर्मिळच. मराठी नाटकं एकतर खूप कमी वेळा इकडे येतात. त्यामुळे मिस करणं शक्यच नव्हतं. नाटक होतं, “ती”. “ती” ऐकल्यावर नाटक स्त्रीला केंद्रबिंदू ठेवून केलेलं असणार हे उघड होतं. ग्रुपमधल्या मैत्रिणींनी एकत्र जाऊन नाटक पाहायचं ठरवलं.

 “ती”, सादरकर्त्या वंदना गुप्ते आणि राणी वर्मा. हे जाहिरातीत जेंव्हा वाचलं तेंव्हा सॉलिड उत्सुकता निर्माण झाली. वंदना गुप्ते हे नाव ऐकल्यावर “जायचंच” असं ठरवलं. मराठीतली “फटाकडी” ह्या वर्गात बसणारी आणि तरीही एक शालीनता जपलेली हि गुणी अभिनेत्री बहुतेक सगळ्यांना आवडते. म्हणलं, राणी वर्मा आहे म्हणजे गाणं असणारच हे उघड होतं.

तिकीट काढली. नाटक अगदी हाऊसफुल होतं. सुरुवात एकदम झकास झाली. वंदना गुप्तेच ती! खरंतर त्यांना एकेरी बोलवण्याइतकी माझी लायकीही नाही पण वयही नाही. पण त्यांच्या त्या उस्फुर्त आणि लाइव्हली अभिनयाने त्यांनीच ही अंतरं कुठेतरी कमी केल्यासारखी वाटतात. सुरुवातीला प्रयोगाने मनाची पकड घेतली. स्त्री, तिचं व्यक्तिमत्व, तिची भावुकता, तिचं प्रेम, तिचं अनेक नात्यातून होणारं transition सगळं कुठेतरी पटायला लागलं. बाईचा म्हणजे “ती”चा जन्म आणि तिच्यातून अजून एका “ती”चा जन्म हे सगळं खूप भावून गेलं. माझ्या स्वत:मधल्या “ती”ला स्पर्शून गेलं.

संहिता, काहीश्या जागा सोडल्या तर उत्तम आकार घेत होती. प्रयोगात सगळं एकदम छान चालू होतं. तर एकदम शेवट आला. एकदम चाचपडायला झालं. शेवट काहीसा घाई-गडबडीत आणि tentative झाल्याचा फील आला. नाटक अपूर्ण राहिल्यासारखे वाटून प्रेक्षागृहाच्या बाहेर पडलो. अजून थोडासा वेळ घेऊन सविस्तर शेवट लिहायला हरकत नव्हती. हे माझे एक वैयक्तिक पुणेकरी मत!
 
प्रयोगात योग्य ठिकाणी योग्य अशी गाणी आणि कथाकथनही होतं. काही गाणी चलत्चित्र स्वरुपात तर काही राणी वर्मा ह्यांनी स्वत: गायलेली. राणी वर्मा ह्यांचे गाणे मी ह्यापूर्वी ऐकले आहे. त्यांचा आवाज आज बसल्यासारखा वाटत होता. काही गाणी प्रत्येकाच्या लग्नाच्या व्हिडीओ कॅसेटमध्ये असणारी टिपिकल होती. पण त्यात निर्मात्यांचा दोष नाही. त्यांपेक्षा अथवा तितक्या अवीट गोडीची गाणी त्यानंतर झाली नाहीत हीच खंत. पूज्य माणिक वर्मा ह्यांचा स्वर हिंदोळा समर्पक वापरामुळे मन हेलावून गेला. 
 
मला सगळ्यात जाणवला तो दोन्ही भगिनींचा समंजसपणा. इकडच्या हौशी कलाकार आणि तंत्रज्ञ मंडळींशी त्या विनातक्रार (आणि विना attitude) मिळतं-जुळतं घेत होत्या. त्यांना स्टेजवर करायला लागलेल्या तडजोडीत, भपका किंवा मोठेपणाचा लवलेशही दिसला नाही. ह्या उलट एकेकाळी मराठी सिनेसृष्टी गाजवलेल्या आणि आता इथे राहणाऱ्या काही अभिनेत्री, स्वत:ला “Odd-man-out” दाखवण्यात समाधान मानतात. ह्याबद्दल एक स्वतंत्र पोस्ट होईल.
 
एकूण “ती” नाटकाचा गाभा चांगला आहे. संदेशही कालानुरूप आहे. पण संहिता अजून ताकदीची करायला हवी. चोखंदळ पुणेकरांच्या पसंतीला उतरायचे हा निकष असल्यास, बदल अपरिहार्य आहेत. प्रयत्न उत्तम!

जेजे वॉकिंग

जेजे वॉकिंग -संपदा म्हाळगी-आडकर ६/९/१०
 
२ आठवड्यांपूर्वी आमच्या भारतातल्या टीम मधला एक सहयोगी इकडे युएसमध्ये आला. तसा तो या आधीही इथे येऊन गेला आहे त्यामुळे इथल्या गोष्टींना बऱ्यापैकी सरावला आहे. त्याच्या, जिभेला पीळ पाडणाऱ्या दक्षिणात्य नावाने इकडे बऱ्याच गोऱ्यांची विकेट घेतल्याने, आल्याच्या काही दिवसातच त्याचे नव्याने नामकरण करण्यात आले. “जेजे”! कायम हसतमुख आणि happy-go-lucky असल्याबद्दल तो प्रसिद्ध आहे.
 
आताही हि एवढी प्रस्तावना करण्याचे कारण हे की आज जेजे काहीसं बाहेरचं काम करून, रस्ता ओलांडून, ऑफिसमध्ये परत येत होता. भारतीय पद्धतीने, दोन्ही बाजूला बघून, गाडी येत नाही हे पाहून त्याने रस्ता ओलांडला खरा पण पलीकडे पोहोचल्यावर त्याच्या स्वागतास्तव अमेरिकी मामा (पोलीस) थांबला होता. पोलिसाने थांबवून शांतपणे चौकशी केली आणि नंतर “जे वॉकिंग” केल्याबद्दल १६५ अमेरिकी डॉलर्सचे तिकीट हातात देऊन निघून गेला. हा एकूणच प्रकार जेजे साठी नवा आणि तेवढाच धक्कादायक होता. ऑफिस मध्ये येऊन त्याने आम्हाला जेंव्हा सांगितलं, तेंव्हा थोडे वाईट वाटलं. भारतीय खिशाला मिळालेला १६५ अमेरिकी डॉलर्सचा दणका पाहून काही लोक हळहळले सुद्धा! जेजे मात्र शांत होता. नेहमीसारखा हसत नव्हता एवढेच. ते तिकीट न्याहाळत असतानाच, आपण पोलिसाला चुकून चुकीचा पत्ता दिल्याचा साक्षात्कार त्याला झाला.
 
अमेरिकेत रस्ता ओलांडताना, चौकात आखलेल्या २ पांढऱ्या पट्ट्यांमधूनच रस्ता ओलांडावा लागतो. काहीसं आपल्याकडे असलेल्या झेब्रा क्रोसिंग सारखंच! पट्ट्यांबरोबर, चौकामध्ये सिग्नलच्या खांबावर हाताच्या कक्षेत एक बटन असतं. हे बटन दाबून, चालण्याचा सिग्नल मिळाला तरच रस्ता ओलांडायचा असतो. अश्या पद्धतीने रस्ता न ओलांडल्यास अथवा अवैध पद्धतीने रस्ता ओलांडल्याबद्दल किंवा पदपथावरून न चालल्यास किंवा तत्सम दिरंगाईबद्दल पोलीस दंडाचे तिकीट देतात. सकाळच्या ट्रेन पकडण्यासाठी गडबडीत, शोर्टकट घेणारे, ‘जे वॉकिंग’ करून आपल्या खिशाला शोर्ट कट मारून घेताना मी अनेकवेळा पाहिलं आहे.
 
जेजेने मात्र आपल्या सवयीने मधून रस्ता ओलांडला. आम्हाला वाईट वाटलं, आम्ही त्याला ह्या नियमाविषयी सांगायला हवं होतं. पण तेवढ्यात एका गोऱ्या सहकर्मचाऱ्याने त्याच्या एका तिकिटाचा किस्सा सांगितला. मग अजून काही जणांनी आपले खमंग किस्से सांगितले. मिळालेले “तिकीट कसे टोलवता येईल” वगैरे सल्ले पण झाले.  मग भारतातल्या पोलीस, ट्राफिक आणि जे वॉकिंग(?)बद्दल चर्चा झाली. काही क्षण हसण्यात गेले. एव्हाना जेजे पण रंगात येऊन भारतातले किस्से सांगत होता. त्याचा खुललेला मूड पाहून एका गोऱ्या सहकर्मचाऱ्याने जाहीर केलं, “आज पासून हे ‘जे वॉकिंग’ नसून ‘जेजे वॉकिंग’ आहे”. सगळे मनमुराद हसले, जेजेसुद्धा!  एकूण काय जेजेला ‘जे वॉकिंग’ बद्दल तिकीट मिळालं आणि आम्हाला काही आनंद क्षण! उद्या अजून एकजण येणार आहे भारतातून, त्याला आल्या आल्या सांगायला हवं ‘जेजे वॉकिंग’ नव्हे ‘जे वॉकिंग’ बद्दल! कदाचित दोन्हीबद्दल!